Kraina Wygasłych Wulkanów: co zobaczyć? Wulkany, skalne organy i zamki po drodze

W Krainie Wygasłych Wulkanów zobaczcie przede wszystkim Ostrzycę, Organy Wielisławskie, ścieżkę przyrodniczą „Wąwóz Myśliborski” z Małymi Organami Myśliborskimi i Wilczą Górę koło Złotoryi. Po drodze zwiedźcie zamki: Zamek Świny, który prowadzimy, Zamek Bolków 2,5 km od nas i Zamek Grodziec na powulkanicznym wzgórzu. Z dziećmi jedźcie do Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej w Dobkowie. Opisujemy 13 miejsc w geoparku i jedno tuż za granicą, z planem na dzień i weekend.

Najważniejsze w skrócie

Geopark ma około 1300 km² i obejmuje Góry i Pogórze Kaczawskie. 27 marca 2024 roku dostał tytuł Światowego Geoparku UNESCO jako trzeci polski geopark, po Łuku Mużakowa i Geoparku Świętokrzyskim. W 2025 roku zdobył też tytuł Cudu Polski w plebiscycie National Geographic Traveler.

Gdzie jest Kraina Wygasłych Wulkanów i czy Świny w niej leżą

Geopark tworzy 14 samorządów: gminy Bolków, Jawor, Jeżów Sudecki, Legnickie Pole, Mściwojów, Paszowice, Pielgrzymka, Ruja, Świerzawa, Wądroże Wielkie, Wojcieszów, Zagrodno, gmina Złotoryja i miasto Złotoryja. Z Wrocławia to około 90 km.

Zamek Świny leży w gminie Bolków, więc tak: zwiedzając Świny, jesteście w geoparku. Regionalny portal turystyczny Dolnego Śląska wymienia nasz zamek wśród atrakcji Krainy, razem z zamkami w Grodźcu i Bolkowie oraz Kościołem Pokoju w Jaworze.

Nazwa pochodzi od wulkanów, które były tu aktywne w kilku okresach. Najstarsze skały wulkaniczne mają nawet pół miliarda lat, a najmłodsze pochodzą sprzed około 20 mln lat. Stożków z kraterami nie zobaczycie. Zostały po nich twarde kominy (neki), słupy bazaltu i ściany ryolitu, odsłonięte przez erozję i dawne kamieniołomy. Na terenie Krainy jest dziesięć rezerwatów przyrody.

Wygasłe wulkany i skały: co zobaczyć w Krainie Wygasłych Wulkanów

Ostrzyca: śląska Fudżijama

Ostrzyca, zwana „śląską Fudżijamą”, ma 501 m n.p.m. i jest najwyższym wzniesieniem Pogórza Kaczawskiego. To komin dawnego wulkanu, chroniony jako rezerwat przyrody Ostrzyca Proboszczowicka. Stoki pokrywa bazaltowe gołoborze, rzadki w Polsce widok.

Najczęściej polecana trasa prowadzi żółtym szlakiem z leśnego parkingu w Proboszczowie, na końcu szutrowej drogi. Dłuższy wariant tym samym szlakiem zaczyna się w Twardocicach. Ostatni odcinek to strome kamienne schody, liczone na ponad 445 stopni. Po deszczu bywają śliskie, więc załóżcie buty z dobrą podeszwą. Ze szczytu przy dobrej pogodzie widać Karkonosze i Góry Izerskie.

• Czas zwiedzania: wejście z Proboszczowa ok. 40–45 minut; z odpoczynkiem na szczycie ok. 2 godzin
• Dla kogo: dla sprawnych piechurów
• Połączysz z: Organami Wielisławskimi (11 minut autem), Twardocicami

Organy Wielisławskie i Wielisławka

Organy Wielisławskie to skalne urwisko na wschodnim zboczu Wielisławki koło Sędziszowej. Zbudowane są z ryolitu, stąd czerwonawy kolor, rzadki w skali kraju. Słupy mają 20–30 cm średnicy. W XIX wieku działał tu kamieniołom, dziś Organy są pomnikiem przyrody nieożywionej.

Pod samą ścianę dojedziecie samochodem. Na miejscu są miejsca parkingowe, wiata i miejsce na ognisko. Jeśli macie godzinę więcej, wejdźcie na Wielisławkę ścieżką geologiczno-przyrodniczą. Na szczycie zostały fragmenty murów średniowiecznego zamku, a góra jest podziurawiona sztolniami z XVI–XVIII wieku. Do sztolni nie wchodźcie i pilnujcie dzieci oraz psów.

• Czas zwiedzania: 15 minut pod ścianą, z Wielisławką godzina więcej
• Dla kogo: dla rodzin i fotografów
• Połączysz z: Ostrzycą

Wąwóz Myśliborski i Małe Organy Myśliborskie

Wąwóz Myśliborski koło Jawora leży w Parku Krajobrazowym Chełmy, we wschodniej części Pogórza Kaczawskiego. Rezerwat nad potokiem Jawornik powstał głównie dla ochrony języcznika zwyczajnego. To bardzo rzadka, chroniona paproć, a tutejsze stanowisko jest jedynym na Dolnym Śląsku. Rezerwat chroni też najstarsze ślady wulkanizmu w okolicy: lawy poduszkowe po podmorskich wylewach ze starszego paleozoiku.

Niedaleko, na wzgórzu Rataj pod Myśliborzem, stoją Małe Organy Myśliborskie. To ściana z wyraźnie oddzielonych słupów bazaltowych w dawnym kominie wulkanicznym, chroniona jako pomnik przyrody.

Okolicę wąwozu poznacie ścieżką przyrodniczą „Wąwóz Myśliborski”. Start jest przy siedzibie Dolnośląskiego Zespołu Parków Krajobrazowych w Myśliborzu (Myślibórz 11). Sam rezerwat jest dostępny tylko z przewodnikiem turystycznym lub pracownikiem parku, w ramach zajęć edukacyjnych. Ważne: do rezerwatu nie wolno wchodzić z psami.

• Czas zwiedzania: ścieżka 4,5 km, 2,5–3 godziny
• Dla kogo: dla piechurów, bez psa
• Bilety i godziny: zasady wejścia na stronie DZPK
• Połączysz z: wieżą w Muchowie, Kościołem Pokoju w Jaworze

Zamki i zabytki w Krainie Wygasłych Wulkanów

Wszystkie poniższe miejsca leżą w gminach geoparku.

Zamek Świny

Zamek Świny prowadzimy sami. Pierwsze udokumentowane wzmianki o Świnach pochodzą z 1108 roku, a ślady osadnictwa na terenie podzamcza z X–XI wieku. Przez stulecia zamek był siedzibą rodu Świnków (von Schweinichen), a w trzeciej dekadzie XVII wieku przeszedł wielką manierystyczną rozbudowę.

Od 2016 roku trwa odbudowa, a mimo prac zamek jest otwarty dla zwiedzających. Na trasie są ekspozycje stałe i taras widokowy, a z naszego dziedzińca widać Zamek Bolków. Możecie też dobrać atrakcję „Opowieści duchów XR”: wirtualną podróż przez dzieje zamku w goglach. Bilet do Świn daje 10% zniżki m.in. w Bolkowie i Grodźcu (program partnerski Szlaku Zamków Piastowskich, bilety indywidualne) i odwrotnie.

• Czas zwiedzania: 1–2 godziny samodzielnie; atrakcja XR trwa dodatkowo 30 minut
• Dla kogo: dla ciekawych zamku w odbudowie; atrakcja XR od 10 lat
• Bilety i godziny: Godziny i ceny
• Połączysz z: Zamkiem Bolków (2,5 km) i ruinami Niesytna

Zamek Bolków

Zamek Bolków to gotycka warownia na Zamkowym Wzgórzu, wzmiankowana po raz pierwszy w 1277 roku. Działa w nim Muzeum Zamek Bolków, oddział Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze. Znakiem rozpoznawczym jest wieża zakończona kamiennym „dziobem”.

W XVI wieku powstał renesansowy Dom Niewiast. Uwaga: od 5 września 2026 roku Wieża Dziobowa jest zamknięta do odwołania z powodu prac konserwatorskich. W środy wstęp jest bezpłatny (poza świątecznymi), ale sale wystawowe są wtedy zamknięte.

• Dla kogo: dla miłośników zamków; dzieci do 12 lat zwiedzają pod opieką dorosłych
• Bilety i godziny: Zamek Bolków
• Połączysz z: Zamkiem Świny (2,5 km), Niesytnem

Zamek Grodziec

Zamek Grodziec stoi na wysokości 389 m n.p.m., na bazaltowym, powulkanicznym wzgórzu we wsi Grodziec (gmina Zagrodno). Pierwszy raz pojawia się w dokumentach w 1155 roku, w bulli papieża Hadriana IV.

Według strony zamku w latach 30. XIX wieku Grodziec uchodził za pierwszy w Europie zabytek przystosowany do celów turystycznych. Trasę zwiedzania wyznacza audioprzewodnik, który prowadzi przez 16 punktów, od bramy przez donżon i loch po sale palatium. W weekendy i święta oprowadza przewodnik, w cenie biletu.

• Dla kogo: dla wszystkich; w tygodniu weźcie telefon i słuchawki
• Bilety i godziny: Zamek Grodziec
• Połączysz z: Wilczą Górą pod Złotoryją

Zamek Niesytno w Płoninie

Ruiny zamku Niesytno stoją we wsi Płonina, na zachód od Bolkowa. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1432 roku. Najciekawszy element to wieloboczna wieża z dziobem, unikalna na skalę Polski.

U podnóża skały stoi renesansowy dwór z 1545 roku, znany dziś jako pałac w Płoninie. Do końca prac konserwatorskich zamek można oglądać z zewnątrz.

• Dla kogo: na krótki postój, z zewnątrz
• Bilety i godziny: Zamek Niesytno
• Połączysz z: Zamkiem Bolków (też wieża z „dziobem”)

Kościół Pokoju w Jaworze

Drewniany Kościół Pokoju w Jaworze jest razem z kościołem w Świdnicy na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zbudowano go w latach 1654–1655, po wojnie trzydziestoletniej, według projektu wrocławskiego architekta Albrechta von Säbischa.

Co roku od maja do września odbywają się w nim Jaworskie Koncerty Pokoju.

• Dla kogo: dla miłośników zabytków i muzyki
• Bilety i godziny: strona parafii
• Połączysz z: Wąwozem Myśliborskim koło Jawora

Więcej miejsc: wulkany, skały i atrakcje dla dzieci

Wilcza Góra koło Złotoryi (perełka)

Wilcza Góra, nazywana też Wilkołakiem, to nek wulkaniczny o wysokości 367 m n.p.m. we wsi Wilków, około 1,5 km na południe od Złotoryi. Wulkan był aktywny w środkowym miocenie, około 15,5 mln lat temu. Od 1959 roku część góry chroni rezerwat przyrody nieożywionej o powierzchni 1,69 ha. Górę przez dziesięciolecia rozbierała kopalnia bazaltu. Wydobycie wstrzymano w 2019 roku, po osunięciu się części zbocza.

Dzięki wyrobiskom widać niemal pełny przekrój komina wulkanicznego. Najciekawsza jest tak zwana róża bazaltowa: słupy bazaltu rozchodzące się gwiaździście z jednego punktu. Z parkingu do Wilkołaka jest około 450 metrów.

• Czas zwiedzania: ok. godziny
• Bilety i godziny: wejście do rezerwatu jest bezpłatne
• Połączysz z: Zamkiem Grodziec

Sudecka Zagroda Edukacyjna w Dobkowie

Tu dzieci zobaczą, jak działają wulkany i trzęsienia ziemi. Zagroda działa od 2015 roku w poniemieckim XIX-wiecznym budynku gospodarczym. W środku są makiety wulkanów, mały gejzer i platforma, która symuluje trzęsienie ziemi.

Tutaj dzieci dostaną za darmo Paszport Odkrywcy, w którym zbierają potwierdzenia zdobytych wulkanów. Zagrodę prowadzi Stowarzyszenie Kaczawskie.

• Dla kogo: dla dzieci i szkół; obiekt jest przystosowany dla osób z niepełnosprawnościami
• Bilety i godziny: strona Zagrody
• Połączysz z: Ostrzycą i Organami Wielisławskimi

Kamieniołom w Lubiechowej

W nieczynnym kamieniołomie w Lubiechowej (gmina Świerzawa), na wzgórzu Łomy, odsłaniają się permskie skały wulkaniczne: zastygłe potoki lawy, nazywane potocznie melafirami. W ich pęcherzach krystalizowały agaty, a niekiedy także fioletowy kwarc, czyli ametyst.

Miejsce od lat odwiedzają mineralodzy i studenci nauk o Ziemi. Organizowane są tu wycieczki z przewodnikiem i warsztaty szukania agatów, i to z nimi najłatwiej coś znaleźć. Zasady wejścia na teren kamieniołomu sprawdźcie u organizatora przed wyjazdem.

• Dla kogo: dla rodzin i zbieraczy minerałów
• Połączysz z: Zagrodą w Dobkowie

Ruiny kościoła w Twardocicach (perełka)

W Twardocicach, skąd rusza dłuższy szlak na Ostrzycę, stoją ruiny kościoła. Według jednej z hipotez był to główny kościół ucieczkowy schwenkfeldystów, dolnośląskiej wspólnoty protestanckiej.

• Połączysz z: Ostrzycą (dłuższy wariant szlaku)

Wieża widokowa w Muchowie (perełka tuż za granicą geoparku)

Muchów leży w gminie Męcinka, której nie ma wśród 14 samorządów geoparku. To jednak ten sam Park Krajobrazowy Chełmy co Wąwóz Myśliborski, więc wieżę możecie dołączyć do wycieczki w tę stronę.

Ścieżka do wieży prowadzi z Muchowa albo z parkingu przy drodze z Muchowa do Nowej Wsi Wielkiej. Google Maps słabo ją pokazuje, więc przed wyjściem sprawdźcie jej przebieg w aplikacji z mapą szlaków.

• Połączysz z: ścieżką przyrodniczą „Wąwóz Myśliborski”

Trasa: Kraina Wygasłych Wulkanów w jeden dzień i na weekend

Odległości między punktami sprawdźcie w nawigacji.

Jeden dzień: wulkaniczny klasyk

1. Rano: Ostrzyca. Parking w Proboszczowie i żółty szlak. Z odpoczynkiem na szczycie liczcie około 2 godzin.
2. Organy Wielisławskie. Kwadrans pod ścianą albo godzina z wejściem na Wielisławkę.
3. Obiad i Dobków. Popołudnie w Sudeckiej Zagrodzie Edukacyjnej, jeśli jedziecie z dziećmi (godziny sprawdźcie wcześniej).
4. Na koniec dnia: zamek. Zamek Świny jest otwarty od maja do października codziennie, a od listopada do kwietnia w soboty, niedziele i święta. Godziny sprawdźcie w zakładce „Godziny i ceny” na naszej stronie.

Weekend: wulkany i zamki

• Sobota: Ostrzyca, ruiny kościoła w Twardocicach, Organy Wielisławskie i Wielisławka, po południu Dobków albo kamieniołom w Lubiechowej (z przewodnikiem).
• Niedziela, wariant wschodni: ścieżka przyrodnicza „Wąwóz Myśliborski” i Małe Organy Myśliborskie (bez psa), wieża w Muchowie, potem Zamek Świny i Zamek Bolków, w drodze powrotnej rzut oka na ruiny Niesytna w Płoninie.
• Niedziela, wariant północny: Wilcza Góra pod Złotoryją, potem Zamek Grodziec.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Kraina Wygasłych Wulkanów jest na liście UNESCO?

Tak. Od 27 marca 2024 roku jest Światowym Geoparkiem UNESCO, trzecim w Polsce.

Czy Ostrzyca to wulkan?

To komin wygasłego wulkanu, czyli nek. Stożka z kraterem nie zobaczycie: został twardy bazalt, który pokrywa stoki gołoborzem.

Czy Ostrzycę i Organy Wielisławskie da się zobaczyć jednego dnia?

Tak. Wejście na Ostrzycę z Proboszczowa zajmuje około 40–45 minut, a do Organów jedzie się stamtąd około 11 minut. Obie atrakcje zmieszczą się w pół dnia.

Co w Krainie Wygasłych Wulkanów dla dzieci?

Sudecka Zagroda Edukacyjna w Dobkowie z Paszportem Odkrywcy, szukanie agatów z przewodnikiem w Lubiechowej i krótki spacer pod Organy Wielisławskie. Starsze dzieci dadzą radę wejść na Ostrzycę.

Gdzie szukać agatów w Krainie Wygasłych Wulkanów?

W nieczynnym kamieniołomie w Lubiechowej. Najłatwiej znaleźć je na wycieczce albo warsztatach z przewodnikiem.

Czy do Wąwozu Myśliborskiego można wejść z psem?

Nie. W rezerwacie Wąwóz Myśliborski obowiązuje zakaz wstępu z psami. Sam rezerwat jest dostępny tylko z przewodnikiem turystycznym lub pracownikiem Dolnośląskiego Zespołu Parków Krajobrazowych.

Jakie zamki są w Krainie Wygasłych Wulkanów?

Do zwiedzania są m.in. Zamek Świny, Zamek Bolków i Zamek Grodziec. W Płoninie stoją ruiny zamku Niesytno, a na Wielisławce fragmenty murów średniowiecznego zamku.

Zajrzyjcie do Świn

Jeśli kończycie dzień w okolicy Bolkowa, zajrzyjcie do Zamku Świny: jesteśmy 2,5 km od Bolkowa, a parking przy zamku jest bezpłatny. Po wulkanach i skalnych organach zapraszamy was do Świn, a my jako gospodarze chętnie was ugościmy.

Informacje sprawdziliśmy 26 października 2026. Godziny i zasady wstępu do rezerwatów, Zagrody w Dobkowie i zamków mogą się zmienić, więc przed wyjazdem zerknijcie na ich strony.