Odkrycia · 28 października 2026
Pałac Bagieniec
Pałac Bagieniec, który źródła nazywają dworem w Bagieńcu, stoi w centrum wsi Bagieniec w gminie Jaworzyna Śląska.
Pałac Bagieniec, który źródła nazywają dworem w Bagieńcu, stoi w centrum wsi Bagieniec w gminie Jaworzyna Śląska. Otacza go jezioro, które kiedyś pełniło rolę fosy, a najstarszą zachowaną częścią jest średniowieczna wieża mieszkalna. To własność prywatna. Zasad wstępu i zwiedzania nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy.
Dwór w Bagieńcu stoi na wodzie, otoczony fosą. Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje o tym, czy można go zwiedzać, o historii dworu i o tym, co z niego zostało, żeby łatwiej było wam zaplanować wycieczkę.
Położenie, historię i stan pałacu sprawdziliśmy 19 października 2026.
Najważniejsze w skrócie
| Co to jest | dwór, pałac na wyspie, część zespołu pałacowego z parkiem |
|---|---|
| Gdzie | centrum wsi Bagieniec, gmina Jaworzyna Śląska |
| Woda | jezioro wokół zabytku, które kiedyś pełniło rolę fosy |
| Najstarsza część | wieża mieszkalna, według Katalogu Zamków PWr z lat 70.-80. XIV wieku |
| Stan | bryła zachowana częściowo, budynek niezamieszkały od 1946 roku |
| Własność | prywatna |
| Zwiedzanie, godziny, ceny | nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy |
Czy dwór w Bagieńcu można zwiedzać?
Zasad wstępu i zwiedzania, godzin, cen ani kontaktu nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy. Tak samo jest z adresem, dojazdem, parkingiem i szlakiem: w tych źródłach ich nie potwierdziliśmy. Obiekt jest obecnie własnością prywatną. Nazwiska obecnego właściciela nie potwierdziliśmy.
Wiadomo, gdzie stoi: w centrum wsi Bagieniec, na wyspie otoczonej jeziorem. Do pałacu prowadzi kamienny most, wybudowany w miejscu mostu zwodzonego.
Historia dworu w Bagieńcu w skrócie
Najstarszą zachowaną częścią jest wieża mieszkalna, a budowlę rozbudowywano aż do początku XX wieku.
Allodium Tychenow (XIII–XIV wiek)
Bagieniec został pierwszy raz odnotowany w kontekście zapisu dziesięciny dla kościoła w Wierzbnej. Zapisano tam, że allodium Tychenow należało dożywotnio do nieżyjącej już w 1307 roku matki biskupa wrocławskiego Henryka z Wierzbnej. Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska na podstawie genealogii rodu Wierzbnów można postawić tezę, że majątek musiał funkcjonować przed 1266 rokiem. Katalog dodaje, że brak jest podstaw dla rekonstrukcji ówczesnej siedziby. Wieś miała kolejno nazwy: 1307-1318 – Tychenow, 1396 – Teichenaw, Teichnaw, 1402 – Teichenaw, 1785 – Teichenau, 1945 – Tychonów, 1948 – Bagieniec.
Wieża mieszkalna Sachsenkirchów (XIV wiek)
Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska (historia budowlana wg Eysymontta) najstarszym zachowanym elementem zabudowy murowanej jest wieża mieszkalna z fazy I, datowanej na lata 70.-80. XIV wieku. Jej budowę w 2 poł. XIV wieku przypisuje się przedstawicielom rodziny Sachsenkirche. W 1369 roku właścicielem Bagieńca miał być Mikołaj Sachenkirch, ówczesny burgrabia Sobótki. Krzysztof Eysymontt na podstawie analizy stratygrafii murów wydzielił IV fazy rozwoju budowli, z pierwszą sięgającą lat 70.-80. XIV wieku.
Katalog przytacza też Hansa Lutscha, który powstanie trójkondygnacyjnej budowli datował na drugą połowę XVI wieku, a przebudowę na wiek XVIII.
Lenno saskie i zamek wodny (XV–XVII wiek)
W 2 poł. XV w. w niejasnych okolicznościach Bagieniec stał się lennem margrabiego Miśnieńskiego. Jako lenno saskie był zarządzany przez radę miejską Świdnicy. Za moment przejęcia lenna saskiego przez ród von Rohnau przyjmuje się rok 1545. W drugiej poł. XVI w. dwór przekształcono w renesansowy zamek wodny. W 1633 roku dobra w drodze koligacji przeszły w ręce rodziny von Luck. Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska w fazie II (lata 20.-30. XVII wieku) założenie rezydencjonalne przedłużono w stronę wschodnią, gdzie powstały dwa trakty o podobnej szerokości. Sień dworu przykryto wtedy kolebą z lunetami, a przedsionek sklepieniem gwieździsto-ceglanym.
Barok i Zedlitzowie (XVIII–XIX wiek)
Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska w fazie III (początek XVIII wieku) do części frontowej dobudowano partię północno-wschodnią budynku i ujednolicono elewację. Prawdopodobnie w tej fazie powstał kamienny most nad fosą oraz kamienne lico muru umacniającego brzeg wyspy. W 1775 roku majątek kupił Heinrich Wilhelm von Zedlitz i pozostał on w rękach przedstawicieli tego rodu do pierwszej połowy XX w. Spotyka się informację, że w pałacu gościli m.in. Johann Wolfgang Goethe i Friedrich Bogislav von Tauentzien.
Cegła maszynowa i niedokończone skrzydło (XX wiek)
Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska w fazie IV (początek XX wieku) część założenia poddano daleko idącym zmianom przy użyciu cegły maszynowej. Inwestycja częściowo nie została zrealizowana, o czym świadczy niewykończone skrzydło północno-zachodnie budowli. Niezamieszkały od 1946 roku obiekt został zdewastowany i popadał w systematyczną, pogłębiającą się destrukcję. W 1994 roku Barbara Uszałowicz-Piąty przeprowadziła badania powierzchniowe dworu i wykonała Kartę Ewidencyjną Zabytków Architektury i Budownictwa (tzw. Białą kartę), nr 2493 Dolnośląskie.
Przerwany remont (XXI wiek)
Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska na początku XXI wieku przystąpiono do remontu obiektu, skoncentrowanego na południowej partii budynku. Zrekonstruowano dach oraz sygnaturkę, a pomieszczeniom przywrócono użytkowy charakter, m.in. wprowadzając stolarkę okienną. Katalog podaje, że remont został przerwany w związku ze śmiercią właściciela w 2019 roku i zaniechaniem dalszych prac przez spadkobierców. W 2024 roku delegatura WKZ w Wałbrzychu przeprowadziła kontrolę, w wyniku której wydała prywatnemu właścicielowi nakaz przeprowadzenia we dworze prac zabezpieczających.
Co zostało z dworu w Bagieńcu
Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska częściowo zachowała się bryła budowli powiększanej do początku XX wieku. W stosunku do stanu z 1945 roku północny trakt został obniżony o dwie kondygnacje i zabezpieczony prowizorycznym dachem. Katalog ocenia, że pomimo dewastacji i wieloletnich zaniedbań wyjątkowo dobrze zachował się układ przestrzenny „zamku na wodzie”.
Wieża mieszkalna
Wieża jest zachowana we frontowej części bloku zabudowy i wypełnia jego południowo-zachodni narożnik. To trzykondygnacyjny budynek wzniesiony z kamienia łamanego na planie czworoboku, który miał wymiary około 12×12 m przy grubości murów 2,5-5 m. W ścianie wschodniej poprowadzono schody w grubości muru, z parteru na wyższe kondygnacje. Pomieszczenie parteru przykryto sklepieniem w formie koleby, a na pierwszym piętrze wysoko zawieszonym ostrołukiem.
Jezioro, most i wał
Zabytek otacza jezioro, które kiedyś pełniło rolę fosy. Do pałacu prowadzi kamienny most, wybudowany w miejscu mostu zwodzonego. Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska z elementów dawnego założenia obronnego widoczne są od strony południowej relikty wału zewnętrznego, łagodnie łączącego się z później powstałą groblą.
Portal, kartusz i sklepienia
Zachowały się m.in. XIX-wieczny kamienny portal, kartusz herbowy oraz pomieszczenia ze sklepieniami kolebkowymi.
Park
Dwór jest częścią zespołu pałacowego, w skład którego wchodzi jeszcze park.
Dawna siedziba mieszczan
Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska założenie w Bagieńcu to doskonały przykład późnośredniowiecznej podmiejskiej siedziby uszlachconych mieszczan i przedstawicieli patrycjatu świdnickiego, dla której wybrano formę wieży mieszkalnej.
Co połączyć w jednym wyjeździe
- Piotrowice Świdnickie: wieś w tej samej gminie Jaworzyna Śląska, w powiecie świdnickim.
- Pałac w Mrowinach: zabytkowy pałac z XIX w. we wsi Mrowiny, w powiecie świdnickim, w gminie Żarów.
- Pałac w Siedlimowicach: zabytkowy pałac w gminie Żarów, na południe od Jeziora Mietkowskiego, obecnie w stanie ruiny.
- Pałac w Kraskowie: zabytkowy pałac w Kraskowie, w powiecie świdnickim, w gminie Marcinowice.
- Pałac w Gruszowie: zabytkowy pałac w Gruszowie, w powiecie świdnickim, w gminie Marcinowice.
Od siebie dopisujemy osobny wyjazd:
- Zamek Świny: zamek, który prowadzimy sami, w sercu Pogórza Kaczawskiego — 2,5 km od Bolkowa. Od 2016 roku trwa odbudowa (godziny i ceny, sprawdzone 27 września 2026).
Najczęściej zadawane pytania
Gdzie leży dwór w Bagieńcu?
W centrum wsi Bagieniec w gminie Jaworzyna Śląska. Stoi na wyspie, otoczony jeziorem, które kiedyś pełniło rolę fosy.
Czy dwór w Bagieńcu można zwiedzać?
Zasad wstępu, godzin ani cen nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy. Obiekt jest obecnie własnością prywatną.
Z którego wieku jest dwór w Bagieńcu?
Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska najstarsza wieża mieszkalna pochodzi z lat 70.-80. XIV wieku.
Kto był właścicielem Bagieńca?
W 1369 roku miał nim być Mikołaj Sachenkirch, burgrabia Sobótki. Od 1545 roku przyjmuje się ród von Rohnau, od 1633 roku rodzinę von Luck, a w 1775 roku majątek kupił Heinrich Wilhelm von Zedlitz.
Dlaczego mówi się o „zamku na wodzie”?
Dwór stoi na wyspie otoczonej jeziorem, dawną fosą, a w drugiej poł. XVI w. przekształcono go w renesansowy zamek wodny. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska ocenia, że układ przestrzenny „zamku na wodzie” zachował się wyjątkowo dobrze.
W jakim stanie jest dwór w Bagieńcu?
Bryła zachowała się częściowo, a budynek jest niezamieszkały od 1946 roku. Remont z początku XXI wieku przerwano; w 2024 roku delegatura WKZ w Wałbrzychu nakazała prywatnemu właścicielowi prace zabezpieczające.
Kto gościł w pałacu w Bagieńcu?
Spotyka się informację, że w pałacu gościli m.in. Johann Wolfgang Goethe i Friedrich Bogislav von Tauentzien.
Położenie, historię i stan pałacu sprawdziliśmy 19 października 2026.