Pałac Pielaszkowice

Pałac w Pielaszkowicach (niem. Schloss Pläswitz) to późnorenesansowa rezydencja typu palazzo in fortezza, z unikatową wieżą mieszkalną nadbudowaną nad basteją. Serwis Pałace Śląska podaje, że Pielaszkowice leżą około 20 kilometrów na południe od Środy Śląskiej. 4 czerwca 1813 roku w pałacu podpisano rozejm między wojskami Napoleona a armiami Prus i Rosji. Dziś zabudowa pałacowa jest w stanie ruiny: bez dachów i stropów. Zasad wstępu i zwiedzania nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy.

Ruiny pałacu w Pielaszkowicach kryją ciekawą historię z czasów wojen napoleońskich. Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje o dojeździe, historii pałacu i o tym, co zostało z ruin, żeby łatwiej było wam zaplanować wycieczkę.

Położenie, historię i stan ruin sprawdziliśmy 18 października 2026.

---

Najważniejsze w skrócie

---

Czy pałac w Pielaszkowicach można zwiedzać?

Zasad wstępu i zwiedzania, godzin, cen ani kontaktu nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy. Parkingu i szlaku w tych źródłach też nie potwierdziliśmy. Obecnego właściciela nie znamy: źródła, z których korzystaliśmy, opisują tylko własność po 1945 roku.

Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska zabudowa pałacowa jest obecnie w stanie ruiny: brak dachów i stropów, a po zawaleniu się wieży pałacu zniszczeniu uległy mury środkowej części korpusu. To ruina, której właściciela nie potwierdziliśmy, dlatego nie zachęcamy do wchodzenia na teren.

Jak dotrzeć do Pielaszkowic

Serwis Pałace Śląska podaje, że Pielaszkowice leżą około 20 kilometrów na południe od Środy Śląskiej, z miasta powiatowego dojazd prowadzi lokalnymi drogami, a w pobliżu jest węzeł Jarosław na autostradzie A4. Zespół pałacowo-parkowy leży w północnej części wioski, w pobliżu głównej drogi prowadzącej do Pielaszkowic. Ten sam serwis podaje dokładną lokalizację ruin pałacu: 51°02'49.7"N 16°30'54.1"E.

---

Historia pałacu w Pielaszkowicach w skrócie

Pielaszkowice to rezydencja, która rosła warstwami: prawdopodobny dwór książęcy, zamek z basteją, pałac Buddenbrocków, ruina. Wieś jest wzmiankowana po raz pierwszy w 1267 roku jako Pelaseuitz, w 1371 roku jako Peleskowicz, a do 1945 roku nosiła nazwę Pläswitz.

Siedziba przed zamkiem (XII–XIV wiek)

Serwis Pałace Śląska podaje, że pierwotny kasztel istniał w Pielaszkowicach już w XII wieku, a budowla zniszczona w 1241 roku została odbudowana w formie gotyckiego zamku. Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska w fazie I (ok. 3. ćwierć XIV w.), nieujawnionej w badaniach terenowych, mógł tu istnieć hipotetyczny dwór (zamek?) książąt fürstenberskich, używany podczas czasowych pobytów księcia Bolka II i księżnej Agnieszki (1367, 1368; 1371). Pielaszkowice były miejscem wystawiania dokumentów kancelaryjnych przez Bolka II Małego i księżną Agnieszkę. W 1375 roku księżna Agnieszka przekazała majątek w ręce prywatne: Timo von Colditz, starosta wrocławski, uzyskał go dożywotnio.

Zamek Mühlheimów (XVI–XVII wiek)

W XVI wieku Pielaszkowice należały do rodu von Mühlheim. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska datuje budowę zamku z fortyfikacją bastejową na lata 70. XVI w. (faza III, ok. 1577) na podstawie inskrypcji „1577” z nieistniejącej już strzelnicy, a budowę przypisuje Hansowi Heinrichowi von Mühlheim. Na tym budowa się nie skończyła. W fazie IV (1596 – ok. 1620) zamek rozbudowano o boczne skrzydła, najpewniej z inicjatywy Johanna von Mühlheim. Otwarty od strony frontowej układ trójskrzydłowy z tej fazy to, według Katalogu, bodaj najstarsza na Śląsku realizacja wzorców francuskich z drugiej połowy XVI wieku.

Nostitzowie i Buddenbrockowie (XVIII–XIX wiek)

Daty przejęcia majątku przez Buddenbrocków są dwie. Serwis Pałace Śląska podaje, że od 1740 roku rezydencja należała do von Nostitzów, a w 1743 roku majątek przeszedł na własność von Buddenbrocków i w rękach tej rodziny pozostał do 1945 roku. Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska w latach 1742–1770 właścicielką była Beata Abigeil von Nostitz z d. von Siegroth, wdowa po Karlu Gottliebie, a majątek podzielono testamentem między pasierba a siostrzeńców. W latach 1770–1838 majątek był własnością rodu von Buddenbrock, który utworzył ordynację Pielaszkowice (Fideikommiss Pläswitz).

W fazie VI, datowanej przez Katalog na lata 70. XVIII w. (z pytajnikiem), przebudowano pałac, rozbudowano boczne skrzydła i odnowiono elewacje. Według relacji Friedricha Alberta Zimmermanna z 1785 roku renowację przeprowadził generał-lejtnant Johann Jobst Heinrich Wilhelm von Buddenbrock, właściciel dóbr w latach 1770–1780. Serwis Pałace Śląska podaje, że w 1771 roku Johann Heinrich Wilhelm Jobst von Buddenbrock dokonał kolejnej znaczącej przebudowy pałacu. Najpóźniej w fazie VI powstał ogród ozdobny; według wzmianki z 1785 roku „dzierżawca Lukas uprawia rzadkie rośliny”.

Rozejm w Pielaszkowicach (1813)

1 czerwca 1813 roku, podczas odwrotu armii Napoleona z Rosji i walk z siłami koalicji antynapoleońskiej, Pielaszkowice zostały wybrane jako miejsce zawarcia kilkutygodniowego zawieszenia broni. 4 czerwca, w jednej z sal parterowych pałacu zamkowego, rozejm podpisali przedstawiciele trzech armii: francuskiej – Armand de Caulaincourt, rosyjskiej – Paweł Andriejewicz Szuwalow, oraz pruskiej – Friedrich von Kleist. Obie strony wykorzystały czas rozejmu na dozbrojenie, reorganizację armii i intensywne działania dyplomatyczne (konferencje w Dzierżoniowie, 27 czerwca, oraz w Pradze, 12 lipca). Trzy armie, jedna sala na parterze.

Ostatni Buddenbrockowie (1875–1945)

Zapewne po 1875 roku, z inicjatywy barona Maximiliana Ernsta Wilhelma von Buddenbrock, właściciela dóbr w latach ok. 1875–1904, przebudowano skrzydło zachodnie. W latach 1904–1945 majątek należał do Ericha Carla Theodora von Buddenbrock, ostatniego właściciela przed nacjonalizacją, autora wspomnień Immer ganz vorn. W fazie IX (1938 r.) planowano zabezpieczyć wieżę pałacu zagrożoną katastrofą budowlaną: odchylała się od pionu o ok. 1 m. Projekt opracował architekt August Wilhelm Hogreve z Wrocławia, a prace przygotowawcze prowadzono od 1934 roku.

Pożar i ruina (po 1945)

Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska po 1945 roku majątek przejęło państwo polskie, znacjonalizowano go i przekształcono w Rolniczy Zespół Spółdzielczy im. T. Kościuszki, a od 1956 roku był częścią PGR. Serwis Pałace Śląska podaje, że wbrew niektórym wersjom wydarzeń budynek prawdopodobnie przetrwał działania wojenne w dobrym stanie i spłonął dopiero w 1948 roku. Spaloną rezydencję wraz z folwarkiem przekazano pod pieczę Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Udaninie. Według Katalogu rezydencja pielaszkowicka nigdy nie została objęta kompleksowymi badaniami historyczno-architektonicznymi.

---

Co zostało z pałacu w Pielaszkowicach

Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska zabudowa pałacowa jest obecnie w stanie ruiny, bez dachów i stropów. Serwis Pałace Śląska podaje, że w najlepszym stanie zachowania jest najstarsza, renesansowa część dawnego dworu.

Basteja południowo-wschodnia i kurtyna wschodnia

Do dziś zachowała się basteja południowo-wschodnia z kamiennymi, antyrykoszetowymi obramieniami strzelnic oraz cokołem z oblicówką z boniowanych bloków piaskowca, a także odcinek kurtyny wschodniej ze sklepionym chodnikiem. W fazie IV basteję przebudowano w osobliwą wieżę mieszkalną: na poziomie parteru wzniesiono cylindryczną kazamatę ze strzelnicami, w tym dwiema antyrykoszetowymi i jedną w formie maski lwa.

Piwnice

Według Katalogu w piwnicach pałacu przetrwały m.in. szerokie portale przystosowane do przetaczania beczek z trunkami.

Podzamcze

Katalog podaje, że przetrwała jedynie zabudowa podzamcza, która nie została poddana analizie w tym opracowaniu.

Zespół pałacowy i park

Pałac jest częścią zespołu, w skład którego wchodzą park ze stawami hodowlanymi (park krajobrazowy powstał najpóźniej między 1824 a 1865 rokiem), oficyna mieszkalna z połowy XVIII w., oficyna mieszkalno-gospodarcza z drugiej połowy XIX w., drewniana altana z drugiej połowy XIX w. i spichrz z początku XX w. Serwis Pałace Śląska podaje, że rejestrem zabytków (nr rej.: A/2748/502/L z 13.05.1977) objęte są: pałac (w ruinie), budynki gospodarcze i mieszkalno-gospodarcze (nr 50, 51), oficyna mieszkalna z bramą (nr 52), altana, stawy hodowlane, park pałacowy i aleja grabowa na grobli.

Cmentarz poewangelicki

Ten sam serwis podaje, że w rejestrze zabytków jest także cmentarz poewangelicki na północnym skraju wsi (nr rej.: A/1138/904/L z 16.02.1990).

---

Co połączyć w jednym wyjeździe

• Zamek w Jaworze: piastowski zamek książęcy, zbudowany pierwotnie w XIII wieku przez księcia Bolka I Surowego. Do 1392 roku należał do wdowy po Bolku II, księżnej Agnieszki Habsburg.
• Pałac w Siedlimowicach: zabytkowy pałac w gminie Żarów (powiat świdnicki), na południe od Jeziora Mietkowskiego, obecnie w stanie ruiny.
• Zamek-pałac w Piotrowicach Świdnickich: renesansowy zamek-pałac wzniesiony w latach 1590-1599 przez Jacoba von Zedlitza; po II wojnie światowej popadł w ruinę.
• Pałac w Gruszowie: zabytkowy pałac w gminie Marcinowice (powiat świdnicki), wybudowany w 1830.

Od siebie dopisujemy osobny wyjazd:

• Zamek Świny: zamek, który prowadzimy sami, w sercu Pogórza Kaczawskiego — 2,5 km od Bolkowa. Od 2016 roku trwa odbudowa (godziny i ceny, sprawdzone 27 września 2026).

---

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie leżą Pielaszkowice?

Serwis Pałace Śląska podaje, że około 20 kilometrów na południe od Środy Śląskiej, w pobliżu węzła Jarosław na autostradzie A4. Zespół pałacowo-parkowy leży w północnej części wioski.

Czy pałac w Pielaszkowicach można zwiedzać?

Zasad wstępu i zwiedzania, godzin ani cen nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy. Zabudowa pałacowa jest w stanie ruiny, bez dachów i stropów.

Kiedy zbudowano pałac w Pielaszkowicach?

Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska datuje budowę zamku z fortyfikacją bastejową na lata 70. XVI w. (ok. 1577). Rezydencję potem rozbudowywano i przebudowywano, m.in. w latach 1596 – ok. 1620 i w XVIII wieku.

Co wydarzyło się w Pielaszkowicach w 1813 roku?

1 czerwca 1813 roku Pielaszkowice wybrano na miejsce zawarcia kilkutygodniowego zawieszenia broni, a 4 czerwca w jednej z sal parterowych pałacu rozejm podpisali Armand de Caulaincourt, Paweł Andriejewicz Szuwalow i Friedrich von Kleist.

Do kogo należał pałac w Pielaszkowicach?

Do rodów von Mühlheim, von Nostitz i von Buddenbrock. Ostatnim właścicielem przed nacjonalizacją był Erich Carl Theodor von Buddenbrock (1904–1945).

Kiedy pałac w Pielaszkowicach popadł w ruinę?

Serwis Pałace Śląska podaje, że budynek prawdopodobnie przetrwał wojnę w dobrym stanie i spłonął dopiero w 1948 roku. Po 1945 roku majątek znacjonalizowano, a od 1956 roku był częścią PGR.

Jak brzmi niemiecka nazwa pałacu?

Schloss Pläswitz. Do 1945 roku wieś nosiła nazwę Pläswitz.

---

Położenie, historię i stan ruin sprawdziliśmy 18 października 2026. Historię i stan obiektu podajemy według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska i serwisu Pałace Śląska.

---