Podziemia Dolnego Śląska. Riese, kopalnie złota i uranu, trasy pod miastami

Podziemia Dolnego Śląska to w tym przewodniku 12 podziemnych tras turystycznych. Najważniejsze są cztery udostępnione części Riese (Osówka, Włodarz, Rzeczka, podziemia Zamku Książ), Kopalnia Złota w Złotym Stoku, kopalnie uranu w Kowarach i Stara Kopalnia w Wałbrzychu. Tam, gdzie podano temperaturę, jest 5–10°C przez cały rok: to plan dla rodzin i miłośników historii na upał, deszcz i ferie.

Sztolnie, kopalnie i bunkry dzielimy na trzy grupy: wojenne (Riese i Projekt Arado), górnicze (złoto, uran, węgiel) oraz miejskie i forteczne (Kłodzko). Przy każdej trasie podajemy czas zwiedzania, temperaturę i limity wieku ze stron obiektów, a na końcu opisu krótką listę: czas, dla kogo, bilety i godziny, z czym połączyć. Cen i godzin otwarcia nie podajemy, sprawdźcie je na stronach oficjalnych.

Najważniejsze w skrócie

• Ubranie: bluza lub kurtka nawet w lipcu, buty, które mogą się ubrudzić. Włodarz uprzedza wprost: „podłoże błotniste”.
• Przewodnik: prawie wszędzie schodzicie pod ziemię z przewodnikiem, o wyznaczonej godzinie.
• Rezerwacja: potrzebna w Jaskini Niedźwiedziej, na trasach w Osówce innych niż historyczna i na podziemnym spływie łodzią w Złotym Stoku.
• Dzieci: limity są różne, od 3 lat we Włodarzu do 13 lat na „Ścieżce Pamięci” w Osówce. Szczegóły przy obiektach.

Riese: podziemia z czasów II wojny światowej

Riese (niem. „olbrzym”) to kryptonim budowy w Górach Sowich i pod Zamkiem Książ z lat 1943–1945. Strona Sztolni Walimskich nazywa ją „jedną z największych militarnych inwestycji III Rzeszy, która nigdy nie została ukończona” i liczy siedem kompleksów. Do zwiedzania są udostępnione cztery: Osówka, Włodarz, Rzeczka i podziemia Zamku Książ.

Po co to budowano, nie wiadomo do dziś. Strona Osówki przytacza dwie główne hipotezy: tajna kwatera Hitlera albo hale podziemnych fabryk zbrojeniowych. Muzeum Gross-Rosen pisze, że obozy Riese powstały „w związku z budową kolejnej kwatery Hitlera”.

Pamiętajcie, kto to drążył. Według Muzeum Gross-Rosen przez obozy Arbeitslager Riese przeszło około 13 000 więźniów, wszyscy byli Żydami z wielu krajów Europy, a co najmniej 4775 z nich zginęło. Pierwsze dwa obozy powstały w kwietniu 1944 roku. W Osówce tej historii poświęcona jest osobna trasa „Ścieżka Pamięci”.

Podziemne Miasto Osówka

Podziemne Miasto Osówka leży w Sierpnicy w gminie Głuszyca, niewiele ponad kilometr od wsi Kolce. Prace ruszyły tu w połowie 1943 roku, a według strony Osówki pracowali przy nich robotnicy i więźniowie obozu Gross-Rosen.

Na start wybierzcie trasę historyczną: ok. 60 minut, bez rezerwacji, dzieci od 5 lat. Kto chce więcej, ma trasę ekstremalną (ok. 70 minut, dzieci od 8 lat, rezerwacja) z przeprawą łódką i „Ścieżkę Pamięci” (ok. 90 minut, od 13 lat, rezerwacja). Jest też trasa edukacyjna dla najmłodszych, również na rezerwację. Temperatury strona nie podaje liczbowo; prosi o ciepłe ubrania i pełne buty, bo „w podziemiach panuje stała, niska temperatura”.

• Czas zwiedzania: ok. 60 min (trasa historyczna), do ok. 90 min na „Ścieżce Pamięci”
• Dla kogo: na pierwszy kontakt z Riese, także z dziećmi od 5 lat
• Bilety i godziny: osowka.pl
• Połączysz z: Rzeczką lub Włodarzem tego samego dnia; wszystkie trzy leżą w Górach Sowich, w gminach Głuszyca i Walim

Kompleks Włodarz

Kompleks Włodarz jest w Jugowicach (ul. Górna 71), z dojazdem od Walimia. W zestawieniach podziemi pojawia się rzadko, a łodzie są tu częścią podstawowej trasy: zalane korytarze pokonujecie łodziami (w Osówce łódka jest tylko na trasie ekstremalnej). Na trasie są też podziemne kino i dwa poziomy. Operator przedstawia Włodarz jako największy podziemny obiekt projektu Riese.

Zwiedzanie trwa ok. godziny, tylko z przewodnikiem i w kasku. Strona podaje: „Temperatura 7 stopni, wilgotność 95%, podłoże błotniste” (w innym miejscu tej samej strony widnieje 8°C). Wchodzą dzieci powyżej 3 lat, zwierzęta nie. Grupy powyżej 20 osób zgłaszają się mailowo. Weźcie buty, których nie żal.

• Czas zwiedzania: ok. 1 h
• Dla kogo: dla tych, którzy byli już w Osówce i chcą trasy z błotem, wodą i łodziami; dzieci od 3 lat
• Bilety i godziny: wlodarz.pl
• Połączysz z: Rzeczką (oba obiekty są w gminie Walim) albo Osówką

Sztolnie Walimskie (kompleks Rzeczka)

Sztolnie Walimskie to kompleks „Rzeczka” w Walimiu (ul. 3-go Maja 26). Wyrobiska mają ok. 500 m długości, 2500 m² powierzchni i 14 000 m³ objętości. Zwiedzanie z przewodnikiem trwa ok. 60 minut, w środku jest 5–7°C i duża wilgotność. Strona zaznacza, że obiekt jest „dedykowany dla młodzieży i osób dorosłych”, choć dzieci do lat 4 wchodzą bezpłatnie.

• Czas zwiedzania: ok. 60 min
• Dla kogo: dla młodzieży i dorosłych, na krótszą, kameralną wizytę
• Bilety i godziny: sztolnie.pl
• Połączysz z: Włodarzem, bo oba obiekty są w gminie Walim

Podziemia Zamku Książ

Pod Zamkiem Książ w Wałbrzychu w latach 1944–1945 wydrążono sztolnie, rękami więźniów obozu Gross-Rosen. Ich przeznaczenia do dziś nie znamy. Udostępniony odcinek ma pół kilometra: wybetonowaną halę, korytarze wykute w skale i boczne komory bunkra.

Podziemia zwiedza się tylko z przewodnikiem, o godzinie wybranej przy zakupie biletu. Zejście trwa 35–45 minut, pod ziemią jest ok. 6°C, dzieci wchodzą od 4 lat. O podziemiach pomyślcie już przy kasie, bo godzinę zejścia wybieracie razem z biletem.

• Czas zwiedzania: 35–45 min same podziemia
• Dla kogo: dla tych, którzy i tak jadą do Książa; dzieci od 4 lat
• Bilety i godziny: Zamek Książ (bilety łączone, kolejność zwiedzania i czas na cały kompleks)
• Połączysz z: Starą Kopalnią, bo oba obiekty są w Wałbrzychu

Złoty pociąg: mit, nie atrakcja

Mit o pociągu ze złotem ukrytym pod Wałbrzychem sprawdzono w terenie. W sierpniu 2016 roku firma należąca do Piotra Kopera i Andreasa Richtera kopała w okolicach 65. kilometra linii kolejowej Wrocław–Wałbrzych. Według PAP poszukiwania nie przyniosły efektów, a raport naukowców z AGH mówił, że w tym miejscu „być może znajduje się zasypany tunel kolejowy”, ale „pociągu tam nie ma”.

Złotego pociągu nie da się więc zobaczyć. Motyw wykorzystują najwyżej programy niektórych tras (np. Włodarz). Prawdziwą historią Riese są sztolnie i ludzie, którzy je drążyli.

Kopalnie: złoto, uran i węgiel

Kopalnia Złota w Złotym Stoku

Kopalnia Złota mieści się w Złotym Stoku przy ul. Złotej 7. Operator pisze, że założono ją w XII wieku, i podkreśla „blisko 1000 lat historii”; w swoim złotym wieku kopalnia dostarczała według niego ok. 8% złota w Europie, potem wydobywano tu arsen.

Zwiedzanie trwa ok. 1,5 godziny (w FAQ strona podaje ok. 1 h 15 min), zawsze z przewodnikiem, a temperatura w kopalni to 6–7°C przez cały rok. Rezerwacja nie jest wymagana, z jednym wyjątkiem: podziemny spływ łodzią (200 m, dodatkowo płatny) trzeba zarezerwować telefonicznie co najmniej dzień wcześniej.

Na trasie jest podziemny wodospad oraz przejazd kolejką górniczą po 300-metrowej trasie. Na miejscu działają też Sztolnia Ochrowa, Średniowieczna Osada Górnicza i Muzeum Górnictwa, więc zaplanujcie tu więcej czasu niż na samą kopalnię.

• Czas zwiedzania: ok. 1,5 h sama kopalnia
• Dla kogo: według strony „dla osób w każdym wieku”; dobra na pierwszy raz pod ziemią, bo podstawowa trasa nie wymaga rezerwacji
• Bilety i godziny: kopalniazlota.pl
• Połączysz z: Kłodzkiem w weekend w Kotlinie Kłodzkiej (plan niżej)

Kowary: Kopalnia Podgórze i Sztolnie Kowary

W Kowarach, w części Podgórze, działają dwie osobne trasy dwóch różnych operatorów. Łatwo je pomylić, więc rozróżniamy:

Kopalnia Podgórze: tu w latach 1950–1958 wydobywano uran. Trasa turystyczna ma 1600 m i trwa ok. 1 h 20 min, temperatura to 8°C, a idziecie przy świetle lamp górniczych. Jest też trasa ekstremalna: ok. 3000 m, nawet do 3 godzin. Sztolnie Kowary w Kopalni „Liczyrzepa” (ul. Podgórze 48): 1200 m podziemnej trasy, 1 godzina z przewodnikiem, 8°C, trasa oświetlona elektrycznie. Ten obiekt należy do Szlaku Tajemniczych Podziemi.

• Czas zwiedzania: ok. 1 h 20 min (Kopalnia Podgórze), 1 h (Sztolnie Kowary); trasa ekstremalna w Podgórzu nawet do 3 h
• Dla kogo: Podgórze dla tych, którzy lubią surowe wyrobiska przy lampach górniczych; Sztolnie Kowary dla tych, którzy wolą oświetloną trasę
• Bilety i godziny: kopalniapodgorze.pl i kopalniauranu.pl

Stara Kopalnia w Wałbrzychu

Stara Kopalnia (Centrum Nauki, Kultury i Sztuki) mieści się w dawnej kopalni Julia w Wałbrzychu (ul. Piotra Wysockiego 29). Strona podaje, że małe kopalnie działały w okolicy Wałbrzycha już w XVI wieku, a Julia pracowała do 20 września 1996 roku, kiedy na powierzchnię wyjechał ostatni wóz z węglem.

Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, trwa ponad 1,5 godziny i obejmuje m.in. maszynownię szybu „Julia”, podziemną trasę turystyczną z narzędziami górniczymi, podziemny tunel odstawy kamienia i wieżę widokową. Część programu jest na powierzchni.

• Czas zwiedzania: ponad 1,5 h
• Dla kogo: dla tych, którzy nie chcą długo siedzieć pod ziemią; dobra opcja na deszcz
• Bilety i godziny: starakopalnia.pl
• Połączysz z: Zamkiem Książ i jego podziemiami, bo oba obiekty są w Wałbrzychu

Kletno: Kopalnia Uranu i Jaskinia Niedźwiedzia

W Kletnie w Masywie Śnieżnika są dwa podziemia w jednej wsi. Jaskinia Niedźwiedzia (Kletno 18) to jaskinia naturalna. Zwiedzanie trwa ok. 45 minut, a przez cały rok jest tam ok. 6°C i wilgotność bliska 100%. Wejście gwarantuje tylko wcześniejszy zakup biletu lub rezerwacja, bo jaskinia ma dzienne i roczne limity zwiedzających. Fotografowanie jest dodatkowo płatne.

Kopalnia Uranu w Kletnie (Kletno 40) jest mniej znana. Zwiedzanie z przewodnikiem trwa ok. 45 minut, w grupach do 25 osób, a w sztolni jest ok. 7°C. Strona przypomina o 600 latach górnictwa w Kletnie, a na trasie zobaczycie m.in. fluoryt, ametyst, malachit i baryt. Sama kopalnia uranu działała w latach 1948–1953 i według jej strony wydobyto tu łącznie 20 ton metalicznego uranu.

• Czas zwiedzania: po ok. 45 min w jaskini i w kopalni
• Dla kogo: na jeden dzień z dwoma krótkimi wejściami
• Bilety i godziny: jaskinianiedzwiedzia.pl i kletno.pl; najpierw zarezerwujcie jaskinię, potem dopasujcie kopalnię
• Połączysz z: Złotym Stokiem albo Kłodzkiem w weekend w Kotlinie Kłodzkiej (plan niżej)

Poza Riese: Projekt Arado w Kamiennej Górze

Projekt Arado to podziemna trasa w Kamiennej Górze (ul. Lubawska 1A). Według operatora w 1943 roku, gdy Niemcy przenosili zakłady zbrojeniowe z dala od frontu, do Kamiennej Góry trafił wydział inżynieryjny firmy Arado Flugzeugwerke, a pod miastem powstała sieć podziemnych korytarzy i schronów.

Trasa ma około kilometra i trwa godzinę, pokazuje ponad 100 eksponatów z czasów wojny, a przewodnik prowadzi ją w roli polskiego agenta. W środku jest ok. 7°C przez cały rok, więc weźcie ciepłe ubranie.

• Czas zwiedzania: ok. 1 h
• Dla kogo: dla rodzin i tych, którzy lubią zwiedzanie w formie fabularnej; dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie
• Bilety i godziny: projektarado.pl
• Połączysz z: Zamkiem Bolków; według strony zamku z Bolkowa jest tu 20 km

Kłodzko: podziemia pod miastem i pod twierdzą

Podziemna Trasa Turystyczna w Kłodzku

Podziemna Trasa Turystyczna w Kłodzku to podziemia miejskie: biegnie pod starym miastem, a nie przez kopalnię czy bunkier. Kłodzcy mieszczanie od XIII wieku powiększali swoje piwnice, a z tych tuneli i korytarzy powstała trasa długości ok. 600 m. Biegnie od podnóża twierdzy do okolic ul. Zawiszy Czarnego. Turystom udostępniono ją 4 grudnia 1976 roku.

Zwiedzanie trwa ok. 30 minut (tyle podaje Szlak Tajemniczych Podziemi; strona trasy czasu ani temperatury nie podaje). Dzieci poniżej 4 lat wchodzą bezpłatnie, a dzieci i młodzież szkolna tylko pod opieką dorosłych.

• Czas zwiedzania: ok. 30 min
• Dla kogo: na przerwę w spacerze po Kłodzku; dzieci i młodzież szkolna tylko z dorosłymi
• Bilety i godziny: podziemia.klodzko.pl
• Połączysz z: chodnikami kontrminowymi Twierdzy Kłodzko, bo trasa zaczyna się u podnóża twierdzy

Chodniki kontrminowe Twierdzy Kłodzko

Pod Twierdzą Kłodzko biegną chodniki kontrminowe, nazywane labiryntem. Udostępniony odcinek ma 1,2 km, zwiedza się go tylko z przewodnikiem przez ok. 1,5 godziny, a temperatura to 8–10°C. Dzieci wchodzą od 5. roku życia, psy nie.

Na powierzchni twierdza ma jeszcze górną trasę długości 2,5 km; na całe zwiedzanie strona twierdzy podaje od 1,5 do 3 godzin.

• Czas zwiedzania: ok. 1,5 h labirynt
• Dla kogo: na weekend w Kotlinie Kłodzkiej; dzieci od 5 lat, bez psów
• Bilety i godziny: Twierdza Kłodzko (bilety, Pakiet Komendanta i godziny)
• Połączysz z: Podziemną Trasą Turystyczną, która zaczyna się u podnóża twierdzy

Mniej znane i warte dopisania do planu

• Twierdza Srebrna Góra: kazamaty Donżonu zwiedzacie z przewodnikiem, a w podziemnej części przez cały rok jest ok. 10°C. Więcej we wpisie Twierdza Srebrna Góra.
• Kopalnia św. Jan w Krobicy: podziemna trasa w Geoparku w Krobicy; według strony rezerwacje są obowiązkowe.
• Kopalnia Złota „Aurelia” w Złotoryi: krótka trasa ze Szlaku Tajemniczych Podziemi. Według strony miasta Złotoryi trasa ma ok. 100 m, zwiedza się ją z przewodnikiem przez ok. 20 minut, w kaskach, a w środku jest stale ok. 8°C. Korytarze są niskie i wąskie.
• Dawna Kopalnia w Nowej Rudzie (ul. Obozowa 4): muzeum dawnej kopalni węgla, zwiedzanie z przewodnikiem obejmuje sale wystawowe, podziemia i przejazd górniczą kolejką. Trasa ma ok. 700 m (opis z 2023 roku w portalu wroclaw.pl). Od listopada 2026 do końca marca 2027 kopalnia jest zamknięta w poniedziałki (stan na 26 października 2026).

Kto chce zbierać pieczątki, ma Szlak Tajemniczych Podziemi Dolnośląskiej Organizacji Turystycznej z certyfikatem zdobywcy; listę obiektów znajdziecie na szlakpodziemi.pl.

Trasa na jeden dzień i na weekend

Jeden dzień: Riese w Górach Sowich. Rano Osówka, trasa historyczna (ok. 60 min). Po południu Włodarz (ok. 1 h) albo Rzeczka (ok. 60 min); obie są w gminie Walim. Kto ma siły, kończy w Wałbrzychu w podziemiach Zamku Książ (35–45 min, bilet na godzinę kupcie wcześniej). Czas przejazdów między obiektami sprawdźcie w nawigacji.

Jeden dzień: Wałbrzych. Zamek Książ z podziemiami i Stara Kopalnia. Dobre na deszcz, bo większość programu jest pod dachem lub pod ziemią.

Weekend: Riese i Kotlina Kłodzka. Sobota jak wyżej w Górach Sowich. Niedziela w Kłodzku: Podziemna Trasa Turystyczna i chodniki kontrminowe twierdzy (ok. 1,5 h), a potem Złoty Stok (ok. 1,5 h) albo Kletno (jaskinia i kopalnia uranu po ok. 45 min, jaskinia na rezerwację).

Z bazą koło Bolkowa. Z tej okolicy dobrze pasują Projekt Arado w Kamiennej Górze (20 km od Bolkowa) i Zamek Książ z podziemiami (25 km od Bolkowa), według strony Zamku Bolków. Oba zmieścicie w jednym dniu.

Najczęściej zadawane pytania

Które części Riese można zwiedzać?

Cztery: Podziemne Miasto Osówka w Sierpnicy, Kompleks Włodarz w Jugowicach, Sztolnie Walimskie (Rzeczka) w Walimiu i podziemia Zamku Książ w Wałbrzychu. Riese liczy siedem kompleksów, pozostałe nie są udostępnione turystom.

Jaka temperatura jest pod ziemią i jak się ubrać?

Na trasach z tego zestawienia jest przez cały rok od 5–7°C (Rzeczka) do 8–10°C (labirynt Twierdzy Kłodzko). Weźcie bluzę lub kurtkę i pełne buty. We Włodarzu dochodzą wilgotność 95% i błoto.

Które podziemia wybrać z dziećmi?

Najmłodszych przyjmuje Kopalnia Złota w Złotym Stoku, która według strony jest „dla osób w każdym wieku”. Do Włodarza wchodzą dzieci powyżej 3 lat, do podziemi Książa od 4 lat, a na trasę historyczną w Osówce od 5 lat. W Projekcie Arado dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie, a Osówka ma trasę edukacyjną dla najmłodszych (na rezerwację).

Ile trwa zwiedzanie podziemi?

Od ok. 20 minut (Kopalnia Złota „Aurelia” w Złotoryi) i ok. 30 minut (trasa pod Kłodzkiem) do ok. 1,5 godziny (Złoty Stok, labirynt Twierdzy Kłodzko) i ponad 1,5 godziny w Starej Kopalni. Najdłuższa z opisanych jest trasa ekstremalna w Kopalni Podgórze w Kowarach: ok. 3000 m, nawet do 3 godzin.

Czy trzeba rezerwować bilety?

Zależy od obiektu. Rezerwacja jest potrzebna w Jaskini Niedźwiedziej, na trasach ekstremalnej, retro, edukacyjnej i „Ścieżce Pamięci” w Osówce oraz na podziemnym spływie łodzią w Złotym Stoku. W Książu godzinę zejścia do podziemi wybieracie przy zakupie biletu.

Czy złoty pociąg naprawdę istnieje?

Nie ma na to dowodów, to mit. Wykopy w 2016 roku przy 65. kilometrze linii Wrocław–Wałbrzych nie przyniosły efektów, a raport AGH stwierdził, że pociągu w tym miejscu nie ma.

Czy można wejść do sztolni, które nie są udostępnione?

Nie róbcie tego. W tym przewodniku opisujemy tylko trasy udostępnione do zwiedzania. Pozostałe sztolnie i kompleksy nie są przygotowane do wejścia turystów.

Zamek Świny koło Bolkowa na koniec dnia

Po podziemiach możecie zajrzeć do nas. Zamek Świny to jedna z najstarszych warowni Dolnego Śląska: pierwsze udokumentowane wzmianki pochodzą z 1108 roku, a od 2016 roku zamek przechodzi odbudowę i jest otwarty dla zwiedzających. Zwiedzacie go samodzielnie albo z przewodnikiem (w sezonie, w wybrane dni). Leży 2,5 km od Bolkowa, więc pasuje do dnia z Projektem Arado albo Książem, a parking przy zamku jest bezpłatny. Zamek Świny jest nieco na uboczu tej podziemnej trasy, ale jako gospodarze gorąco zapraszamy was do nas na powierzchnię.

Czas zwiedzania, temperatury, limity wieku i zasady rezerwacji pochodzą ze stron obiektów (stan na 26 października 2026). Mogą się zmienić, więc przed wyjazdem potwierdźcie je u źródła.