Odkrycia · 28 października 2026
Pałac w Mańczycach
Pałac w Mańczycach to zabytkowy pałac we wsi Mańczyce w gminie Borów, w powiecie strzelińskim, na południe od Wrocławia.
Pałac w Mańczycach to zabytkowy pałac we wsi Mańczyce w gminie Borów, w powiecie strzelińskim, na południe od Wrocławia. Pałacu w Mańczycach nie należy mylić z pałacykiem w Malczycach w powiecie średzkim. Według serwisu Pałace Śląska (opis z 2012 r.) pałac jest zabezpieczony przed wejściem, pozostaje własnością prywatną i można go zobaczyć tylko z zewnątrz.
Planujecie wycieczkę do Mańczyc? Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje o tym, czy pałac można zwiedzać, o dojeździe, historii pałacu i jego obecnym stanie, żeby łatwiej było wam zaplanować wyjazd.
Położenie, historię i stan pałacu sprawdziliśmy 20 października 2026.
Najważniejsze w skrócie
| Co to jest | pałac na planie podkowy, zbudowany z kamienia i cegły, z parkiem i dawnym folwarkiem |
|---|---|
| Gdzie | Mańczyce, gmina Borów, powiat strzeliński, przy drodze lokalnej z Borowa do Zielenic |
| Nazwa niemiecka | Manze |
| Pierwsza wzmianka o wsi | 1373 r. |
| Budowa | barokowy pałac 1711 r. w miejscu renesansowego dworu |
| Przebudowa | około 1887 r., przez rodzinę von Stosch |
| Rejestr zabytków | pałac (10.10.1980 r., nr rej. 447/W) i park (10.10.1980 r., nr rej. 448/W) |
| Własność | prywatna, od 1997 r. (według serwisu Pałace Śląska, opis z 2012 r.) |
| Zwiedzanie | według serwisu Pałace Śląska (opis z 2012 r.) tylko z zewnątrz |
Czy pałac w Mańczycach można zwiedzać?
Według serwisu Pałace Śląska (opis z 2012 r.) pałac jest zabezpieczony przed wejściem i pozostaje własnością prywatną. Budynek można zobaczyć tylko z zewnątrz. W 1997 r. pałac zakupiła osoba prywatna, niedługo później rozpoczęły się prace remontowe, ale renowacja zabytku została przerwana. Użytkownik serwisu Komoot (CM Cycling) pisał 29.09.2024, że to teren prywatny i nie można podejść do samego pałacu. To teren prywatny, dlatego nie zachęcamy do wchodzenia na teren.
W źródłach, z których korzystaliśmy, nie potwierdziliśmy zasad wstępu ani biletów, godzin, kontaktu ani dokładnego adresu. Nie potwierdziliśmy też stanu pałacu po 2012 r., poza relacją z 29.09.2024, ani szlaku turystycznego przy pałacu.
Jak dotrzeć do Mańczyc
Mańczyce leżą na południe od Wrocławia, przy drodze lokalnej z Borowa do Zielenic. Ta droga jest skomunikowana z trasami Wrocław – Kłodzko (E67) oraz Wrocław – Strzelin (według R. Gubańskiej, 2008). Według serwisu Pałace Śląska (opis z 2012 r.) dojazd komunikacją publiczną zapewniają autobusy PKS kursujące z Borowa, Strzelina i Wrocławia. Zespół pałacowo-parkowy znajduje się na lewo od głównej drogi. Parking: według tego samego opisu samochód można zostawić w bocznej ulicy prowadzącej do parku.
Historia pałacu w Mańczycach w skrócie
Pierwsza wzmianka o Mańczycach pochodzi z 1373 r. Niemiecka nazwa wsi to Manze. Wieś leżała w Kreis Nimptsch, a od 1932 r. w Kreis Strehlen. Historia tego domu to w dużej mierze historia spadków i ślubów.
Dwór Gfugów (XVI wiek)
Mańczyce co najmniej od drugiej połowy XVI w. należały do rodziny von Gfug i to ona ufundowała tu w XVI wieku pierwszą rezydencję. W 1575 r. urodził się tu Hans von Gfug, zapewne w jakiejś rezydencji należącej do jego rodu. Mańczyce odziedziczył Caspar von Gfug, a kolejnymi właścicielami z rodu Gfug byli Adam, syn Caspra, i Karl Chrystian, syn Adama.
Barokowy pałac Karla Chrystiana von Gfug (XVIII wiek)
Karl Chrystian von Gfug (zm. 1721 r.) w 1697 r. ożenił się z Eleonore Karoline (1677–1739), córką Hansa Heinricha II von Hochberg. Od cesarza otrzymał tytuł barona (1697 r.), a następnie hrabiego (1701 r.). W 1711 r. w miejscu renesansowego dworu zbudowano barokowy pałac. Serwis Pałace Śląska podaje też, że Karl Chrystian przebudował rezydencję prawdopodobnie w drugiej dekadzie XVIII w. Z małżeństwa z Eleonore Karoline nie pozostawił potomstwa. Gdy zmarł w 1721 r., majątek odziedziczyła wdowa.
Posadowsky i Sandretzky (XVIII wiek)
Po śmierci wdowy w 1739 r. dobra w spadku otrzymał Friedrich Wilhelm von Posadowsky (1721–1781), wnuk Anny Charlotte (1672–1695), córki Adama von Gfug. Od 1778 r. Mańczyce należały do hrabiów von Sandreczky; właścicielem był wtedy Adam Bohuslav von Sandreczky und Sandraschütz.
Ród von Stosch i przebudowa (XIX wiek)
W rękach potomków Sandreczkych Borów pozostał do 1945 roku. Mańczyce przeszły około 1830 r. na własność rodziny von Stosch. Pierwszym właścicielem z tego rodu był Georg Anton (1793–1863), a po nim dobra odziedziczył syn Georg Ludwig (1828–1871). Cztery miesiące po śmierci Georga Ludwiga jego wdowa Valerie z domu von Zeidlitz und Trützschler urodziła syna Karla, który został spadkobiercą posiadłości. Znaczną przebudowę pałacu rodzina von Stosch przeprowadziła około 1887 roku. To wtedy ukształtował się obecny wygląd budynku. W 1894 r. na dobra (Herrschaft Manze) składało się 5 majątków: Dürr-Hartau (Suchowice), Glofenau (Głownin), Manze (Mańczyce), Reisau (Stogi) i Rosswitz (Rochowice). Same Mańczyce liczyły 140 ha: 123 ha pól uprawnych, 12 ha łąk, 2 ha lasów i 3 ha gospodarstwa.
Rohrowie i Minckwitzowie (1904–1945)
Po śmierci Kurta von Stoscha Herrschaft Manze przeszedł na własność jego matki, hrabiny Valerie von Stosch, z domu von Zedlitz-Trützschler. Według serwisu Pałace Śląska w 1904 r. kolejnym właścicielem został Kurt von Rohr, zięć hrabiny Valerie von Stosch. W 1910 r. majątek odziedziczył Kurt von Rohr junior; według serwisu Pałace Śląska syn Kurta von Rohr i Edith von Zedlitz-Trützschler. Według książki adresowej z 1937 r. dobra liczące 1311,57 ha w dalszym ciągu należały do Kurta von Rohr juniora. W latach czterdziestych XX w. Herrschaft Manze przeszedł w ręce rodziny von Minckwitz.
PGR, dewastacja i właściciel prywatny (po 1945)
Po drugiej wojnie światowej majątek znacjonalizowano i przekazano w zarząd Państwowego Gospodarstwa Rolnego, będącego częścią kombinatu Strzelin. Po likwidacji PGR-u w latach dziewięćdziesiątych XX w. rezydencja znajdowała się w gestii Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa i w tym czasie została w znacznym stopniu zdewastowana. W 1997 r. pałac zakupiła osoba prywatna. Prace remontowe ruszyły niedługo później, ale renowacja została przerwana. W artykule z 2008 r. R. Gubańska opisała koncepcję adaptacji dawnego założenia pałacowo-folwarcznego na ekskluzywne centrum konferencyjno-hotelowe, opracowaną przez N. Magdę i E. Tomkiewicz pod jej kierunkiem.
Co zostało z pałacu w Mańczycach
Według R. Gubańskiej (2008) pałac był i pozostaje, mimo znacznego zniszczenia, dominantą architektoniczną zespołu, miejscowości i okolicy.
Bryła
Pałac zbudowano z kamienia i cegły. Jest piętrowy, podpiwniczony, postawiony na planie podkowy. Serwis Pałace Śląska opisuje go jako budynek potynkowany, na planie zbliżonym do podkowy, dwukondygnacyjny, z czterokondygnacyjnymi wieżami i użytkowym poddaszem, nakryty wysokim łamanym dachem z lukarnami.
Fasada i wejście
Fasada południowa jest piętnastoosiowa, z centralnym trójosiowym ryzalitem, w którym mieści się główne wejście z osiemnastowiecznym barokowym portalem balkonowym. Ryzalit o podziałach pilastrowych zwieńcza trójkątny przyczółek. W frontonie ryzalitu jest tarcza zegara, a główne wejście ma drewniane, ozdobne drzwi między półkolumnami, które podtrzymują balkon ze stalową, kutą balustradą.
Herby na froncie
Nad oknem balkonowym frontu są kartusze z dwoma herbami: Kurta von Rohr (1885–1946) i jego żony Very von Veltheim (1892–1976). Na ścianie frontowej lewego alkierza są herby Hochbergów.
Alkierze
Po bokach odchodzą półkoliście wysunięte do przodu skrzydła, zakończone dwupiętrowymi alkierzami zwieńczonymi hełmami.
Wnętrza i dach
W pałacu znajdowały się m.in. kominki, kasetonowe sufity, malowane boazerie, rzeźbiona drewniana balustrada reprezentacyjnej klatki schodowej i oryginalna stolarka drzwiowa. Według serwisu Pałace Śląska (opis z 2012 r.) do niedawna wyposażenie było częściowo zachowane, ale ze względu na brak dostępu trudno stwierdzić stan obecny. Znaczne uszkodzenia dachu zapewne doprowadziły do degradacji zabytkowych wnętrz.
Oranżeria, park i folwark
Od wschodu do pałacu przylegają ruiny oranżerii, a od północy zaniedbany park krajobrazowy z liściastym drzewostanem: dęby, lipy, wiązy, platany klonolistne. W pobliżu rezydencji stoją zabudowania gospodarcze dawnego folwarku wokół prostokątnego dziedzińca, wśród których dominuje budynek gorzelni. Według R. Gubańskiej (2008) gorzelnia sąsiaduje z okazałym kominem, drugą co do wielkości dominantą architektoniczną miejscowości, tuż obok wież pałacu.
Grobowiec Sandreczkych
Na jednym z pobliskich wzgórz jest grobowiec właścicieli majątku, rodziny hrabiów von Sandreczky.
Co połączyć w jednym wyjeździe
- Pałac w Krobielowicach: zabytkowy pałac z okresu XVI−XIX w. w Krobielowicach (powiat wrocławski, gmina Kąty Wrocławskie).
- Pałac w Domanicach: zabytkowy pałac we wsi Domanice (powiat wrocławski).
- Pałac w Kraskowie: zabytkowy pałac w Kraskowie, w powiecie świdnickim, w gminie Marcinowice.
- Pałac w Gruszowie: zabytkowy pałac w Gruszowie, w powiecie świdnickim, w gminie Marcinowice.
- Pałac w Siedlimowicach: zabytkowy pałac w gminie Żarów (powiat świdnicki), na południe od Jeziora Mietkowskiego; obecnie w stanie ruiny.
Od siebie dopisujemy osobny wyjazd:
- Zamek Świny: zamek, który prowadzimy sami, w sercu Pogórza Kaczawskiego — 2,5 km od Bolkowa. Od 2016 roku trwa odbudowa (godziny i ceny, sprawdzone 27 września 2026).
Najczęściej zadawane pytania
Pałac w Małczycach czy w Mańczycach?
Pałac, o którym piszemy, stoi w Mańczycach w gminie Borów, przy drodze lokalnej z Borowa do Zielenic. W Malczycach serwis Pałace Śląska (opis z 2022 r.) opisuje inny obiekt: siedzibę dyrektora cukrowni, wpisaną do ewidencji zabytków jako zespół pałacowy (ul. Sienkiewicza 18), czyli pałacyk, bramę i ogrodzenie.
Czy pałac w Mańczycach można zwiedzać?
Według serwisu Pałace Śląska (opis z 2012 r.) pałac jest zabezpieczony przed wejściem, jest własnością prywatną i można go zobaczyć tylko z zewnątrz. W relacji z 29.09.2024 użytkownik Komoot pisał, że nie można podejść do samego pałacu.
Kto zbudował pałac w Mańczycach?
Pierwszą rezydencję ufundowała w XVI wieku rodzina von Gfug. Barokowy pałac zbudowano w 1711 r. w miejscu renesansowego dworu, a obecny wygląd nadała mu przebudowa rodziny von Stosch około 1887 r.
Do kogo należał pałac przed 1945 rokiem?
Kolejno do rodów von Gfug, von Posadowsky, von Sandreczky, von Stosch i von Rohr. W latach czterdziestych XX w. Herrschaft Manze przeszedł w ręce rodziny von Minckwitz.
Czy pałac w Mańczycach jest zabytkiem?
Tak. Do rejestru zabytków wpisano pałac (10.10.1980 r., nr rej. 447/W) i park (10.10.1980 r., nr rej. 448/W).
Jak dojechać do Mańczyc?
Wieś leży przy drodze lokalnej z Borowa do Zielenic. Według serwisu Pałace Śląska (opis z 2012 r.) kursują tu autobusy PKS z Borowa, Strzelina i Wrocławia, a samochód można zostawić w bocznej ulicy prowadzącej do parku.
Położenie, historię i stan pałacu sprawdziliśmy 20 października 2026.