Zamek Pankow

Zamek Pankow, czyli zamek w Pankowie (poprawna polska forma nazwy wsi to Panków), to zabytkowy zamek z XV w. we wsi w gminie Świdnica, w powiecie świdnickim, w województwie dolnośląskim. Dziś to ruina na wyspie otoczonej fosą. To prywatna ruina: według opisu NID z 22-09-2014 ma ograniczony dostęp i można ją oglądać z zewnątrz.

Ruina zamku w Pankowie stoi na wyspie. Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje o tym, czy można ją zwiedzać, o dojeździe, historii zamku i o tym, co z niego zostało, żeby łatwiej było wam zaplanować wycieczkę.

Położenie, historię i stan ruin sprawdziliśmy 19 października 2026.

---

Najważniejsze w skrócie

---

Czy zamek w Pankowie można zwiedzać?

Zasad zwiedzania nie potwierdziliśmy. Według opisu Narodowego Instytutu Dziedzictwa (NID) z 22-09-2014 zabytek ma ograniczony dostęp, jest własnością prywatną, a obiekt można oglądać z zewnątrz. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska opisuje go jako niezabezpieczoną, postępującą ruinę.

Relacje z wizyt mówią co innego w różnych latach:

• Serwis Pałace Śląska w opisie z czerwca 2011 r. pisał, że obiekt nie jest zabezpieczony przed wejściem i można go zwiedzać z zachowaniem należytej ostrożności.
• Stowarzyszenie Labiryntarium.pl w relacji opublikowanej w marcu 2015 r. (poprawionej w czerwcu 2017 r.) pisało, że budynek stoi na wyspie, prowadzi do niego tylko jedno wejście, przez mostek zagrodzony jedynie belką, i że jest tam tabliczka zakazująca wchodzenia na teren obiektu.
• Autorka bloga Nieustanne wędrowanie w relacji bez daty pisze, że zapytała spotkanego na miejscu mężczyznę, czy mogą wejść na teren zamku, a on odpowiedział „proszę”. Obok ruiny zastała stadninę koni, która wyglądała jej na urządzoną w dawnym folwarku dworskim.

To teren prywatny, a mury są w postępującej ruinie, dlatego nie zachęcamy do wchodzenia na teren.

Jak dotrzeć do Pankowa

Ruina leży tuż przy głównym skrzyżowaniu we wsi, przy moście nad rzeką Bystrzycą (relacja Labiryntarium.pl z 2015 r.). Wskazówki dojazdu pochodzą z opisu serwisu Pałace Śląska z czerwca 2011 r.:

• Samochodem: autor proponował jazdę autostradą A4 w kierunku Legnicy do węzła Nowa Wieś, następnie S8 i DK 35 w stronę Świdnicy.
• Parking: na miejscu nie było dobrego parkingu, samochód trzeba było zostawić na poboczu drogi.
• Komunikacją publiczną: do Pankowa kursowały autobusy PKS, między innymi z Bogdanowa, Osieku i Świdnicy.

---

Historia zamku w Pankowie w skrócie

Najpierw drewno i ziemia, potem kamień, na końcu barok. Nazwiska budowniczych różnią się między opracowaniami, więc podajemy je obok siebie.

Pierwsze wzmianki i gniazdo rycerskie (XIV wiek)

Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska podaje, że pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1367 r., a o siedzibie rycerskiej w Pankowie z 1369. Najstarsza wzmianka o właścicielach pochodzi z 1367 roku: według Katalogu rycerze Kunemannus, Johannes, Hertel i Hentschel, synowie Simonisa, rycerza de Ronow, sprzedali wtedy dochody z ich majątku we wsi.

Według Katalogu siedziba rycerska istniała już w XIV w. i zapewne było to gniazdo rodu von Ronow von Pankendorf. Serwis Medieval Heritage pisze, że Ronowie używali przydomka von Pankendorf przez co najmniej dwa pokolenia i mogli być fundatorami hipotetycznego starszego grodu, a od drugiej połowy XIV wieku stała tu częściowo kamienna rezydencja, być może na miejscu budowli wyłącznie z drewna i ziemi. Z tej fazy (2 poł. XIV w.) pozostała tylko kamienna, czworoboczna wieża bramna, której parter służył za wjazd na zamek. Kolisty obwód zamku wyznaczały wtedy obwarowania drewniano-ziemne.

Schellendorfowie i Bockowie (XV wiek)

Według Katalogu murowany obwód powstał najpóźniej w 2 ćwierci XV w., zapewne z inicjatywy Jorge von Schellendorfa. Jorge von Schellendorf, wzmiankowany w 1429 r., był członkiem Kolegium sądowego przy staroście świdnickim i rezydował w Pankowie jeszcze w 1440 r. Serwis Medieval Heritage także uważa, że mógł sfinansować przebudowę, bo mur obronny prawdopodobnie wzniesiono w drugiej lub trzeciej ćwierci XV wieku. Współwłaścicielem majątku był według tego serwisu jego brat Wentzel von Schellendorf, od 1429 roku posiadacz zamku Rogowiec.

Serwis Pałace Śląska podaje inną wersję: w drugiej połowie XV w. rodzina von Bock wzniosła na wyspie otoczonej nawodnioną fosą dwór obronny z wieżą bramną, dwoma budynkami mieszkalnymi i murem kurtynowym. Według Katalogu Panków przeszedł w ręce rodziny Bock w 2 poł. XV w., a w latach 1482 – 1518 wzmiankowany był Christopf von Bock. Serwis Medieval Heritage pisze, że Bockowie początkowo musieli posiadać tylko część wsi, bez zamku. Według tego samego serwisu synowie Wentzla, Hans i Nicolaus, nabyli w 1466 roku dobra Książ, a Nicolaus przejął potem wyłącznie Panków; jako zwolennik czeskiego króla Jerzego z Podiebradów miał rabunkami uciskać kupców z miast sprzyjających królowi Maciejowi Korwinowi.

W drugiej fazie budowy otwory bramne wieży zamurowano, a portal ujęto w dwuramienne obramienie z piaskowca. Katalog zostawia otwartą kwestię, kto to zlecił: być może Jorge von Schellendorf, a być może rodzina von Bock.

Renesans, Bockowie i Schindlowie (XVI wiek)

Zamek został rozbudowany w XVI wieku. Serwis Pałace Śląska pisze, że w latach osiemdziesiątych XVI w. dwór przebudowano w stylu renesansowym, wznosząc nowy dom mieszkalny i przesklepiony krzyżowo przejazd bramny. Według opisu NID renesansową rozbudowę zleciła rodzina von Bock pod koniec XVI wieku.

Losy majątku na przełomie XVI i XVII wieku opracowania podają różnie. Serwis Medieval Heritage pisze, że ostatni Bockowie, bracia Conrad i Christoph, byli wzmiankowani przy Pankowie w 1568 roku, a w ostatnich dziesięcioleciach XVI wieku majątek z zamkiem przeszedł do rodziny von Schindel. Według Katalogu w spisie powinności wojskowych z 1602 r. jako właściciele Pankowa wymienieni są Albrecht von Schindel i Caspar von Schindel. Serwis Pałace Śląska podaje, że rodzina von Bock ponownie weszła w posiadanie Pankowa i trzymała majątek do 1650 r.

Barokowy pałac Zedlitzów (XVII–XVIII wiek)

Serwis Medieval Heritage pisze, że Gottfried Zedlitz przejął zamek od teścia w 1671 roku. W 1699 roku, za Friedricha von Zedlitza, kompleks przeszedł znaczną przebudowę i rozbudowę w stylu barokowym. Katalog opisuje tę fazę (XVII/XVIII w.) jako przebudowę głównego domu zamkowego na dwutraktowy, dwupiętrowy barokowy pałac o powierzchni niemal połowy dawnego założenia.

Serwis Pałace Śląska wymienia kolejnych właścicieli: Christoph von Zedlitz (druga połowa XVII w.), rodzina von Schindel, hrabiowie von Hochberg, Hans Christoph von Schweinitz auf Tscheplau (1733 r.), baron Ferdinand Wilhelm von Posadowsky (1743 r.) i hrabia David Sigismund von Zedlitz und Leipe (od 1746 r.). Według opisu NID w latach 1733-1848 dobra należały do rodziny von Schweinitz. Od połowy XVIII w. rezydencja należała do właścicieli Kraskowa i pełniła przede wszystkim funkcję pałacu myśliwskiego.

Salischowie, wojna i ruina (1848–dziś)

Od 1848 r. do końca drugiej wojny światowej posiadłość należała do rodziny von Salisch z Kraskowa. Pałac odnawiano jeszcze w końcu XIX w., ale w latach międzywojennych część pomieszczeń służyła jako spichlerz i kuźnia.

Zamek spłonął całkowicie podczas wojny w 1945 roku i od tego czasu popada w ruinę. Serwis Pałace Śląska pisze, że w nieużytkowanym budynku w 1964 r. zawalił się dach. Serwis Medieval Heritage łączy ruinę z wojną, opuszczeniem budynku i właśnie zawaleniem dachu w 1964 roku. Według opisu NID po 1955 obiekt był niezamieszkany i nieużytkowany.

Jak datowali zamek badacze

Hans Lutsch wzmiankował fosę i datował budowlę na XVI w. Józef Pilch (1978) nazwał ją zamkiem gotycko-barokowym, budowę datował hipotetycznie na XV w., rozbudowę na XVI, a gruntowną przebudowę na czas po 1699 r. Małgorzata Chorowska opracowała w 2003 r. plan i rozwarstwienie chronologiczne murów zamku oraz jego opis.

---

Co zostało z zamku w Pankowie

Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska to niewielki, lecz unikalny zabytek: w ruinie da się odczytać wszystkie etapy przekształcania go z drewniano murowanego zameczku w barokowy pałac. Opis NID nazywa go malowniczą ruiną na wyspie otoczonej fosą.

Wieża bramna

Katalog uznaje za wielką wartość XIV-wieczną wieżę bramną, zachowaną w pełnej bryle, z blankowaniem. Miała wymiary 5 m x 6 m, a przejazd otwierał się dwoma wysokimi, prostokątnymi otworami z nadprożami z grubych, drewnianych bali. Powyżej wjazdu wieża miała dwa piętra i platformę obronną, zwieńczoną zachowanym do dziś blankowaniem. Serwis Medieval Heritage pisze, że w przyziemiu wieży zachował się późnogotycki portal, a sama wieża stoi przy moście i późniejszej bramie, przed którą nadal widać wodną fosę. Autorka bloga Nieustanne wędrowanie (relacja bez daty) pisze, że weszła do wieży: wąskie i niskie przejście zachowało kształt, a w środku zastała otwory.

Mur obronny

Katalog wymienia zachowane partie muru obronnego o owalnym przebiegu. Według serwisu Medieval Heritage mur obwodowy przetrwał, z wyjątkiem odcinka południowego i części zachodniego, rozebranych w XVIII wieku przy budowie pałacu.

Pałac

Opis NID mówi o dwukondygnacyjnym budynku z wysoką piwnicą i prostopadłościenną wieżą przy północno-wschodnim narożniku; elewacje dzielą pilastry wielkiego porządku. Według serwisu Pałace Śląska skrzydła na wysokich, sklepionych piwnicach były dwu- i trzykondygnacyjne, a wieża w narożniku północno-wschodnim jest pozostałością najstarszego dworu.

Most nad fosą

Według opisu NID przed ruinami stoi czteroarkadowy kamienny most z XVII wieku, przerzucony przez fosę.

Park

Do pałacu przylega zdewastowany dziewiętnastowieczny park krajobrazowy o powierzchni 1,55 ha (serwis Pałace Śląska).

---

Co połączyć w jednym wyjeździe

• Pałac w Kraskowie: zabytkowy pałac w gminie Marcinowice, wybudowany w 1746 przez grafa Davida Sigismunda von Zedlitz und Leipe; wcześniej stał tu zamek wodny. Od 1848 r. majątek należał do Salischów, tych samych, do których należał Panków.
• Pałac w Gruszowie: zabytkowy pałac w Gruszowie, w powiecie świdnickim, w gminie Marcinowice.
• Dwór w Bagieńcu: zabytkowy dwór wybudowany w XVI w., w powiecie świdnickim, w gminie Jaworzyna Śląska.
• Pałac w Mrowinach: zabytkowy pałac z XIX w., w powiecie świdnickim, w gminie Żarów.

Od siebie dopisujemy osobny wyjazd:

• Zamek Świny: zamek, który prowadzimy sami, w sercu Pogórza Kaczawskiego — 2,5 km od Bolkowa. Od 2016 roku trwa odbudowa (godziny i ceny, sprawdzone 27 września 2026).

---

Najczęściej zadawane pytania

Czy zamek w Pankowie można zwiedzać?

To prywatna ruina. Według opisu NID z 22-09-2014 ma ograniczony dostęp i można ją oglądać z zewnątrz. Nie zachęcamy do wchodzenia na teren.

Gdzie leży zamek w Pankowie?

We wsi Panków w gminie Świdnica, w powiecie świdnickim, na wyspie otoczonej fosą. Ruina stoi tuż przy głównym skrzyżowaniu we wsi, przy moście nad Bystrzycą (relacja Labiryntarium.pl z 2015 r.).

Kiedy powstał zamek w Pankowie?

Siedziba rycerska istniała już w XIV w., z tego czasu pochodzi wieża bramna. Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska murowany obwód powstał najpóźniej w 2 ćwierci XV w., a serwis Pałace Śląska datuje dwór obronny na drugą połowę XV w.

Kto zbudował zamek w Pankowie?

Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska podaje, że murowany obwód powstał zapewne z inicjatywy Jorge von Schellendorfa, a starsza siedziba z XIV w. była zapewne gniazdem rodu von Ronow von Pankendorf. Serwis Pałace Śląska przypisuje budowę dworu obronnego rodzinie von Bock.

Kiedy zamek zamienił się w ruinę?

Spłonął całkowicie podczas wojny w 1945 roku. Serwis Pałace Śląska pisze, że w nieużytkowanym budynku w 1964 r. zawalił się dach.

Co zostało z zamku?

XIV-wieczna wieża bramna z blankowaniem, partie muru obronnego o owalnym przebiegu i mury barokowego pałacu. Przed ruinami stoi kamienny most nad fosą.

Kiedy zamek przebudowano na pałac?

W 1699 roku, za Friedricha von Zedlitza, w stylu barokowym. Od połowy XVIII w. pełnił przede wszystkim funkcję pałacu myśliwskiego.

---

Położenie, historię i stan ruin sprawdziliśmy 19 października 2026.

---