Pałac w Piotrowicach Świdnickich

Pałac w Piotrowicach Świdnickich, opisywany też jako zamek-pałac albo renesansowy dwór obronny, stoi w zabudowie folwarcznej we wsi Piotrowice Świdnickie (adres według zabytek.pl: Piotrowice Świdnickie, 63). Ma rzut zbliżony do kwadratu, cztery narożne baszty i fosę. Obiekt jest własnością prywatną; opis zabytek.pl z 2014 r. podaje, że jest dostępny z zewnątrz. Godzin zwiedzania i cen biletów nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy.

Planujecie wycieczkę do Piotrowic Świdnickich? Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje o historii dawnego dworu obronnego, o tym, co warto zobaczyć, i o tym, czy pałac można zwiedzać, żeby łatwiej było wam zaplanować wyjazd.

Położenie, historię i stan dworu sprawdziliśmy 18 października 2026.

---

Najważniejsze w skrócie

---

Czy pałac w Piotrowicach Świdnickich można zwiedzać?

Według opisu zabytek.pl (opracowanie NID z 25.10.2014 r.) obiekt jest własnością prywatną i jest dostępny z zewnątrz. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska (hasło udostępnione 21.06.2026) podaje, że dwór od kilkunastu lat jest w rękach prywatnych i po częściowej odbudowie sklepień oraz pracach zabezpieczających jest przystosowywany do celów ekspozycyjnych, jako Muzeum Wsi Dolnośląskiej, oraz udostępniany zwiedzającym.

Serwis dzieje.pl (PAP, tekst bez daty) pisze o tym samym miejscu jako o przyszłym Muzeum Technik Rolniczych. W tym tekście bez daty Muzeum Technik Rolniczych w Piotrowicach Świdnickich jest wymienione wśród muzeów dostępnych dla zwiedzających podczas długiego weekendu majowego, w ramach wydarzenia „Przemysłowa majówka”. Ten sam tekst zapowiada na terenie dawnego, renesansowego zamku „Festiwal Warzyw, Owoców i Ziół” od wtorku do czwartku, a w programie m.in. zwiedzanie wystawy zabytkowych maszyn i sprzętu rolniczego. Arkadiusz Förster z Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska mówi tam, że po raz pierwszy podczas długiego weekendu majowego otwarte będą wszystkie trzy dolnośląskie muzea Fundacji.

Godzin zwiedzania, cen biletów ani kontaktu nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy. Tak samo jest z parkingiem, dojazdem i szlakiem. Właściciela z nazwy też nie potwierdziliśmy: zabytek.pl podaje tylko „własność prywatna”. Dwie nazwy muzeum i zapowiedź bez daty to za mało, żeby jechać w ciemno.

Historia pałacu w Piotrowicach Świdnickich w skrócie

Najpierw dwie siedziby pańskie we wsi, potem jeden dwór obronny, potem mieszkanie zarządcy folwarku.

Wieś Petri villa (XII wiek)

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1198 roku. Historyczne nazwy wsi to m.in. Petri villa (1198-1201) i Peterwicz (1369), a niemiecka nazwa brzmi Peterwitz.

Reibnitzowie i Schaffgotschowie (XV–XVI wiek)

W 1469 roku Diprand von Reibnitz otrzymał majątek w Piotrowicach Świdnickich jako lenno od króla czeskiego. W rękach Reibnitzów folwark pozostawał około 150 lat. W XVI wieku właścicielem był Mikołaj Reibnitz (zm. 1536). W 1550 roku Georg von Reibnitz został wymieniony w księdze powinności wojskowych księstwa świdnicko-jaworskiego jako właściciel dwóch trzecich dóbr we wsi, a pozostałą jedną trzecią dzierżył Christof Schoff Gotsch. Spotyka się też informację, że w 1559 roku syn Mikołaja, bezdzietny Jerzy (zm. 1571), sprzedał Piotrowice braciom Krzysztofowi, Jakubowi i Jerzemu von Zedlitz z Płoniny.

We wsi były wtedy dwie siedziby pańskie. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska podaje, że Georg von Reibnitz posiadał nieistniejący dziś dwór przy kościele, a Schaffgotschowie mieli dwór na północnym skraju wsi, w rozlewisku utworzonym przez wody Czarnej Wody. Autorzy Katalogu zaznaczają jako możliwość, że relikt wnęki niewielkiego okienka pochodzi z jednotraktowego dworu Schaffgotschów z pierwszej połowy XVI wieku, o wymiarach około 8 × 22-25 m, który można by identyfikować z pasmem wschodnim obecnego, trójpasmowego budynku. Spotyka się też opis, że renesansowy zamek-pałac wzniesiono na miejscu zamku wodnego.

Dwór Jakuba von Zedlitza (2. połowa XVI wieku)

Obronną rezydencję wzniesiono w 2. połowie XVI wieku z fundacji Jakuba (Jacoba) von Zedlitza. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska podaje, że nowy dwór obronny Jacob von Zedlitz ufundował w latach 1590-1599, a opis zabytek.pl, że dwór wzniesiono w latach 1590-1599 dla Jacoba von Siedlitza. Ten sam Katalog w analizie budowli przybliża jednak czas budowy do lat 80. XVI wieku: Agnieszka Gryglewska datuje portal z Grodna na czas sprzed 1575 roku, a kompozycja portalu w Piotrowicach była wobec niego wtórna, a reliefy słabsze artystycznie. Jakob von Zedlitz pojawia się w wyborze źródeł Katalogu w latach 1568 i 1594. Hans Lutsch, który w 1889 roku opisał budynek, uznał go za prawdopodobnego budowniczego zamku.

Nostitzowie i wojna trzydziestoletnia (XVII wiek)

W rękach rodu von Zedlitz majątek pozostał do lat 20. XVII wieku, kiedy odkupiła go rodzina von Nostitz. W wyborze źródeł Katalogu pod rokiem 1620 stoi sprzedaż dworu Zygmuntowi von Nostitz z Łan, który umieścił w nim zarząd folwarku. Nowy właściciel wybrał na stałą siedzibę pobliskie Łany, a dwór w Piotrowicach pozostawał mieszkaniem zarządcy folwarku. W okresie wojny trzydziestoletniej obiekt został zniszczony i splądrowany (według opisu zabytek.pl częściowo zniszczony), a odbudowano go w 2. połowie XVII wieku.

Burghausowie i modernizacja (XVIII wiek)

Po śmierci Karola Gottlieba von Nostitz, ostatniego z rodu, właścicielką dworu została jego żona Beata Abigait, a od 1775 roku jej siostrzeniec Mikołaj A. von Burghaus. W 1799 roku dwór zmodernizowano: według Katalogu dla Mikołaja Burghausa lub Siegrotha von Schlawkau, według opisu zabytek.pl dla Siegrotha von Schlawkaua.

Nowy dach i dzierżawcy (XIX wiek – 1945)

W latach 1874-1876 wprowadzono wysoki dach dwuspadowy z trzykondygnacyjnymi szczytami od południowego wschodu i północnego zachodu oraz tynkowy wystrój elewacji. Kolejny remont przeprowadzono w 1894 roku. Po wymarciu rodu Burghausów w 1885 roku majątek przeszedł w ręce rodziny von Pfeil. Hans Lutsch opisał w 1889 roku zaniedbany wówczas budynek zamku. Folwark piotrowicki do ostatnich lat przed II wojną światową był dzierżawiony i zamieszkiwany przez dzierżawcę.

Ruina i zabezpieczenie (po 1945 roku)

Po 1945 roku obiekt pozostawał nieużytkowany i uległ zrujnowaniu. Dwór wpisano do rejestru zabytków 11 maja 1951 roku pod numerem A/4490/289. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska podaje, że w latach 1972-1976 PP PKZ Oddział Wrocław remontował go ze zniszczeń powojennych według projektu technicznego zabezpieczenia murów i odbudowy dachu autorstwa Stanisława Wojdona. Opis zabytek.pl podaje, że dwór był częściowo zniszczony i zabezpieczono go w latach 1973-1976. Park wpisano do rejestru 8 listopada 1980 roku, a folwark 31 grudnia 1998 roku. Po badaniach terenowych w latach 2014-2015 Przemysław Nocuń przedstawił wnioski dotyczące funkcjonowania dworu, w tym jego latryn.

---

Co zobaczyć w Piotrowicach Świdnickich

Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska podaje, że dwór zachował zasadniczo pierwotną formę architektoniczną, poza hełmami wież, szczytem północno-zachodnim oraz tynkowym wystrojem elewacji.

Bryła i narożne baszty

Budynek wzniesiono na regularnym, niemal symetrycznym planie zbliżonym do kwadratu, o wymiarach około 27 × 29 m. Naroża zaakcentowano czterema basztami alkierzowymi na planie kolistym, w XIX wieku nakrytymi wysmukłymi dachami stożkowymi. Opis zabytek.pl z 2014 r. podaje: dwór dwukondygnacyjny, z cylindrycznymi narożnymi wieżami, kryty wysokim dachem dwuspadowym z lat 1874-1876, nad wieżami oktogonalne hełmy.

Fosa i most

Według opisu zabytek.pl z 2014 r. dwór jest otoczony fosą z trzyarkadowym kamiennym mostem od południowego-wschodu. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska podaje, że fosa pierwotnie otaczała dwór i została współcześnie odtworzona, a do budynku prowadził pięcioprzęsłowy most.

Wnętrza i kominki

Opis zabytek.pl z 2014 r. mówi o wnętrzu trzytraktowym. W trakcie środkowym jest hol kryty kolebką z lunetami i szwami, przy nim klatka schodowa od zachodu, a nad holem, na drugiej kondygnacji, reprezentacyjna sala, pierwotnie przykryta sklepieniem klasztornym na gurtach. Dwie cylindryczne klatki schodowe łączyły kiedyś piwnice, skąd czerpano zapasy i piwo, z reprezentacyjnymi izbami na pierwszym piętrze, na przykład dużą jadalnią. Na liczne kominki zwrócił uwagę już Hans Lutsch; wiele z nich, choć w reliktach, przetrwało do dziś.

Latryny w murach

Szachty sanitarne były ukryte w grubości murów zewnętrznych i odprowadzały nieczystości z latryn, które nadal, sposobem średniowiecznym, wystawały z elewacji.

Zaginiony portal

Portal główny nie zachował się: Katalog podaje, że zaginął w latach 90. XX wieku. Był kamienny, XVI-wieczny, z wyobrażeniami cnót i fryzem heraldycznym z dwoma rzędami herbów rodów szlacheckich. Przypominał portal przedbramia zamku Grodno, co odnotował już Zimmermann. Dawniej wszystkie okna miały jednorodne, fasciowe obramienia, a elewacje pokrywało sgraffito.

Folwark i park

Dwór stoi w zabudowie folwarcznej i zamyka od północy czworoboczny dziedziniec, a frontem zwrócony jest na południe, w kierunku dziedzińca gospodarczego. Na południu i wschodzie leży folwark z przełomu XVIII i XIX wieku: budynek mieszkalno-gospodarczy, spichrz, stodoła i obora. W rejestrze zabytków jest też park z XIX wieku.

---

Co połączyć w jednym wyjeździe

• Pałac w Siedlimowicach: zabytkowy pałac w gminie Żarów (powiat świdnicki), na południe od Jeziora Mietkowskiego, w stanie ruiny.
• Pałac w Gruszowie: zabytkowy pałac w Gruszowie, w powiecie świdnickim, w gminie Marcinowice.
• Pałac w Pielaszkowicach: zabytkowy pałac w Pielaszkowicach, w powiecie średzkim, w gminie Udanin.
• Zamek Książ: zabytkowy zamek w wałbrzyskiej dzielnicy Książ na Pogórzu Wałbrzyskim, część Książańskiego Parku Krajobrazowego.
• Zamek Cisy: średniowieczny zamek w ruinie w dolinie Czyżynki, około 5 km na zachód od Świebodzic, w powiecie wałbrzyskim.

Od siebie dopisujemy osobny wyjazd:

• Zamek Świny: zamek, który prowadzimy sami, w sercu Pogórza Kaczawskiego — 2,5 km od Bolkowa. Od 2016 roku trwa odbudowa (godziny i ceny, sprawdzone 27 września 2026).

---

Najczęściej zadawane pytania

Czy pałac w Piotrowicach Świdnickich można zwiedzać?

Opis zabytek.pl z 2014 r. podaje, że obiekt jest własnością prywatną i dostępny z zewnątrz. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska (hasło z 21.06.2026) pisze, że dwór jest przystosowywany na Muzeum Wsi Dolnośląskiej i udostępniany zwiedzającym; godzin i cen nie potwierdziliśmy.

Kto zbudował dwór w Piotrowicach Świdnickich?

Jakub (Jacob) von Zedlitz, w 2. połowie XVI wieku. Najczęściej podaje się lata 1590-1599, a autorzy Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska przybliżają budowę do lat 80. XVI wieku.

Czy w pałacu jest muzeum?

Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska mówi o przystosowywaniu dworu na Muzeum Wsi Dolnośląskiej. Serwis dzieje.pl (PAP, tekst bez daty) pisze o przyszłym Muzeum Technik Rolniczych i wymienia je wśród muzeów dostępnych w długi weekend majowy w ramach „Przemysłowej majówki”.

Kto jest właścicielem pałacu?

Opis zabytek.pl z 2014 r. podaje: własność prywatna, a Katalog, że dwór od kilkunastu lat jest w rękach prywatnych. Właściciela z nazwy nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy.

Jak duży jest dwór?

Około 27 × 29 m, na planie zbliżonym do kwadratu, z czterema basztami alkierzowymi na planie kolistym w narożach.

Kiedy dwór wpisano do rejestru zabytków?

11 maja 1951 roku, pod numerem A/4490/289. Park wpisano 8 listopada 1980 roku, a folwark 31 grudnia 1998 roku.

Co się stało z dworem po 1945 roku?

Pozostawał nieużytkowany i uległ zrujnowaniu. Katalog podaje remont w latach 1972-1976, a opis zabytek.pl zabezpieczenie w latach 1973-1976.

---

Położenie, historię i stan dworu sprawdziliśmy 18 października 2026, w Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska (hasło udostępnione 21.06.2026), w opisie zabytek.pl (NID, 25.10.2014) i w tekście serwisu dzieje.pl (PAP, bez daty).

---