Pałac w Rzęśniku

Pałac w Rząśniku to barokowa rezydencja w ruinie we wsi Rząśnik w gminie Świerzawa, w powiecie złotoryjskim, na Pogórzu Kaczawskim, u północnego podnóża Gór Kaczawskich. Budowę rozpoczęto w 1734 roku według projektu Martina Frantza. Według opracowania Pałace Śląska ze stycznia 2023 roku z pałacu pozostały mury obwodowe i część ścian wewnętrznych, a w 2014 roku obiekt sprzedano prywatnemu inwestorowi. Zasad wstępu i zwiedzania nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy.

Planujecie wycieczkę do ruin pałacu w Rząśniku? Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje o zwiedzaniu, dojeździe, historii pałacu i o tym, co z niego zostało, żeby łatwiej było wam zaplanować wyjazd.

Położenie, historię i stan ruin sprawdziliśmy 18 października 2026.

---

Najważniejsze w skrócie

---

Czy Pałac w Rząśniku można zwiedzać?

Zasad wstępu i zwiedzania, godzin, cen ani kontaktu nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy. Według opracowania Pałace Śląska ze stycznia 2023 roku pałac został w 2014 roku sprzedany prywatnemu inwestorowi, co nie zmieniło sytuacji zabytku. Nowszej informacji o właścicielu w tych źródłach nie znaleźliśmy. Mury skrywają gruzowisko z fragmentami dachu i zawalonych stropów, więc ten wpis opisuje ruinę z dokumentów, nie z wnętrza.

Jak dotrzeć do Pałacu w Rząśniku

Według opracowania Pałace Śląska Rząśnik leży nieco ponad 20 kilometrów na południowy zachód od Złotoryi. Z miasta powiatowego dojazd prowadzi drogą DW328 do Sędziszowej i dalej lokalną drogą przez Sokołowiec. Zespół pałacowy znajduje się w południowej części Rząśnika, w pobliżu głównej drogi przebiegającej przez miejscowość. Parkingu ani szlaku do pałacu nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy.

---

Historia Pałacu w Rząśniku w skrócie

Rząśnik, po niemiecku Schönwaldau, ma za sobą wzmiankę z 1267 roku, barokową budowę od 1734 roku i długą listę właścicieli, a po II wojnie światowej pałac stopniowo popadł w ruinę.

Wieś i dawni panowie (XIII–XVII wiek)

Miejscowość wzmiankowano w 1267 roku jako Schiwalde. Niemiecka nazwa to Schönwaldau (Kreis Schönau, od 1932 r. Kreis Goldberg). Dobra w Rząśniku należały w XVI wieku do rodu von Seidlitz, na początku kolejnego stulecia przeszły w ręce rodziny von Zedlitz, a w 1677 roku wchodziły w skład posiadłości Johanna Friedricha von Nimptscha.

Budowa pałacu Holzhausena (XVIII wiek)

Przynajmniej od lat 30. XVIII wieku właścicielem dóbr był Johann Bernhard von Holzhausen (zm. 1753 r.). To on ufundował późnobarokowy pałac: budowę rozpoczęto w 1734 roku według projektu Martina Frantza. Opracowanie Pałace Śląska podaje, że projekt powstał w Wiedniu, a jego twórcą był Karl Martin Frantz; w katalogu polskiezabytki.pl fundator występuje jako Johann Bernard Holtzhausen. Budowa trwała od 1734 roku do końca XVIII wieku i odbiegała od pierwotnych założeń. Pałac w połowie XVIII wieku przedstawia rysunek z teki Wernera.

Hrabia, Müllerowie i Voglerowie (1785–1945)

W 1785 roku majątek należał do hrabiego, ale jego nazwisko zapisuje się dwojako: opracowanie Pałace Śląska podaje „von Röbel”, a katalog polskiezabytki.pl „von Robla”. W latach 1830-1898 wzmiankowano w Rząśniku przedstawicieli rodziny Müller; katalog polskiezabytki.pl podaje, że od 1830 roku pałac należał do Johanna Gottlieba Mullera. Pałac restaurowano w XIX wieku, a około 1900 roku przeprowadzono kompleksowy remont. Opracowanie Pałace Śląska mówi o remontach na początku XIX wieku i około 1900 roku. Po Müllerach właściciele majątku często się zmieniali. W dokumentach wymieniono w 1902 roku porucznika von Raucha, w 1905 roku Georgesa Solmanna, dyrektora banku z Berlina, w latach 1909-1912 kapitana Heinricha Eyssenhardta, a w latach 1917-1937 rotmistrza Johannesa Voglera. W 1937 roku administratorem posiadłości był Johannes Vogler junior, a majątek liczył 656 ha, w tym 207 ha pól uprawnych, 43 ha łąk, 95 ha pastwisk i 293 ha lasów.

PGR i upadek (1945–XX wiek)

Pałac przetrwał II wojnę światową bez uszkodzeń. W majątku do 1948 roku stacjonowali żołnierze radzieccy. Po przekazaniu posiadłości władzom polskim utworzono w Rząśniku Państwowe Gospodarstwo Rolne, a pałac przeznaczono na mieszkania dla pracowników. W 1958 roku zdewastowana rezydencja była użytkowana już tylko częściowo. W latach 1962–1963 przeprowadzono bieżące naprawy dachu, poza tym nie wykonano całościowego remontu, a już w latach 60. XX wieku dach był uszkodzony i niszczały wnętrza. Koniec mieszkań podaje się dwojako: według opracowania Pałace Śląska ostatni mieszkańcy opuścili pałac najpóźniej w latach 80. XX wieku, a według katalogu polskiezabytki.pl mieszkania dla pracowników mieściły się w nim do około 1985 roku. Spotyka się też ujęcie, że po 1945 roku pałac pozostał nieużywany i popadł w ruinę. Po upadku PGR-u pałac znalazł się w gestii rządowych agencji; katalog polskiezabytki.pl (dane bez daty) podaje, że obiekt był w zasobach ANR. Pod koniec XX wieku z dachu pozostały tylko walące się do środka strzępy.

Ruina pod ochroną (od 1959 roku)

Pałac (ruina) jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/5490/572 z 18.03.1959, a park pod numerem 510/J z 8.12.1977. Karta zabytek.pl wymienia dwie formy ochrony: rejestr zabytków i ewidencję zabytków. W 2014 roku pałac został sprzedany prywatnemu inwestorowi, co według opracowania Pałace Śląska ze stycznia 2023 roku nie zmieniło sytuacji zabytku. Mimo różnych planów nie podjęto remontu.

---

Co zostało z Pałacu w Rząśniku

Według opracowania Pałace Śląska ze stycznia 2023 roku z pałacu pozostały mury obwodowe i część ścian wewnętrznych. Skrywają one gruzowisko z fragmentami dachu i zawalonych stropów kolejnych kondygnacji. Opisy bryły i wnętrz poniżej dotyczą dawnego pałacu, nie tego, co stoi dziś.

Bryła

Powstał podpiwniczony, trójkondygnacyjny pałac na planie prostokąta, z trzema niewielkimi ryzalitami od zachodu i dwoma bocznymi skrzydłami od wschodu. Rezydencję nakrywał wysoki dach mansardowy z lukarnami, pokryty czerwoną dachówką.

Elewacje

Elewacje były bogato zdobione: miały boniowany cokół, podziały ramowe za pomocą gzymsów i pilastrów w wielkim porządku oraz klasycystyczny gzyms wieńczący z tryglifami i metopami.

Wnętrza i sklepienia

Układ wnętrz był dwutraktowy, z wąskim korytarzem i centralną reprezentacyjną klatką schodową. Pomieszczenia piwnic i część parteru nakrywały sklepienia żaglaste, kolebkowe z lunetami i krzyżowe. Spotyka się też informację, że zachowało się kilka pomieszczeń parteru ze sklepieniami kolebkowymi.

Park

Budynek jest częścią zespołu pałacowego, w skład którego wchodzi park. Katalog polskiezabytki.pl podaje, że to park krajobrazowy założony na początku XIX wieku, w którym niegdyś znajdowały się staw i budowle ogrodowe. Według opracowania Pałace Śląska ze stycznia 2023 roku pałac otacza zdewastowane założenie parkowe ze stawem i uszkodzonymi pawilonami; katalog polskiezabytki.pl (dane bez daty) pisze, że park przypomina zarośnięte śmietnisko.

Zabudowania zespołu

W ewidencji zabytków uwzględniono zabudowania zespołu pałacowo-folwarcznego: budynki gospodarcze folwarku (nr 22), dawną oficynę pałacową (nr 22a), dawną rządcówkę (nr 22 c) i gołębnik.

---

Co połączyć w jednym wyjeździe

• Zamek Wleński Gródek: na Górze Zamkowej (383 m n.p.m.) w przysiółku Wleński Gródek, części miejscowości Łupki w powiecie lwóweckim, w gminie Wleń.
• Pałac w Łomnicy: barokowy pałac z XVII wieku wraz z Domem Wdowy, w północnej części wsi Łomnica, około pięć kilometrów od Jeleniej Góry.
• Pałac w Wojanowie: zabytkowy pałac we wsi Wojanów, po południowej stronie drogi z Jeleniej Góry do Janowic Wielkich.
• Zamek w Lipie: zabytkowy zamek we wsi Lipa koło Bolkowa, nad brzegiem Nysy Małej, na wysokości 375 m n.p.m.

Od siebie dopisujemy osobny wyjazd:

• Zamek Świny: zamek, który prowadzimy sami, w sercu Pogórza Kaczawskiego — 2,5 km od Bolkowa. Od 2016 roku trwa odbudowa (godziny i ceny, sprawdzone 27 września 2026).

---

Najczęściej zadawane pytania

Czy Pałac w Rząśniku można zwiedzać?

Zasad wstępu i zwiedzania nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy. Według opracowania Pałace Śląska ze stycznia 2023 roku pałac sprzedano w 2014 roku prywatnemu inwestorowi.

Gdzie leży Pałac w Rząśniku?

We wsi Rząśnik w gminie Świerzawa, w powiecie złotoryjskim, pod adresem Rząśnik 22B. Według opracowania Pałace Śląska wieś leży nieco ponad 20 kilometrów na południowy zachód od Złotoryi, a zespół pałacowy w jej południowej części.

Kto zbudował Pałac w Rząśniku?

Pałac ufundował Johann Bernhard von Holzhausen, a budowę rozpoczęto w 1734 roku według projektu Martina Frantza. Budowę ukończono pod koniec XVIII wieku.

Co zostało z Pałacu w Rząśniku?

Według opracowania Pałace Śląska ze stycznia 2023 roku zostały mury obwodowe i część ścian wewnętrznych, które skrywają gruzowisko z fragmentami dachu i zawalonych stropów.

Kiedy pałac popadł w ruinę?

Pałac przetrwał II wojnę światową bez uszkodzeń, potem mieścił mieszkania pracowników PGR. Ostatni mieszkańcy wyprowadzili się najpóźniej w latach 80. XX wieku (katalog polskiezabytki.pl podaje: do około 1985 roku).

Czy Pałac w Rząśniku jest zabytkiem?

Tak. Pałac (ruina) jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/5490/572 z 18.03.1959, a park pod numerem 510/J z 8.12.1977.

Jak nazywał się Rząśnik po niemiecku?

Schönwaldau. W 1267 roku miejscowość wzmiankowano jako Schiwalde.

---

Położenie, historię i stan ruin sprawdziliśmy 18 października 2026.

---