Zamek Kłaczyna

Zamek w Kłaczynie to ruina rycerskiej siedziby we wsi Kłaczyna (do 1945 r. Kauder) w gminie Dobromierz, w powiecie świdnickim. Kamienny dwór stanął na małej wysepce w starorzeczu Nysy Szalonej. Dziś zachowały się jedynie fragmenty murów i wieży, a resztki murów wieży sięgają ok. 6 m. Zasad wstępu, godzin i ścieżki dojścia do ruin nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy.

Ruiny zamku w Kłaczynie leżą na dawnej wyspie. Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje o tym, gdzie ich szukać, jak do nich dotrzeć, o historii zamku i o tym, co z niego zostało, żeby łatwiej było wam zaplanować wycieczkę.

Położenie, historię i stan ruin sprawdziliśmy 18 października 2026.

---

Najważniejsze w skrócie

---

Czy ruiny zamku w Kłaczynie można zwiedzać?

Zasad wstępu, godzin otwarcia, opłat ani kontaktu do zarządcy nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy. Nie potwierdziliśmy tam też, kto jest dziś właścicielem ruin, ani numeru wpisu do rejestru zabytków. Ruiny są wpisane do wojewódzkiego rejestru zabytków jako ruiny rycerskiego zamku z przełomu XIV/XV wieku.

Jak dotrzeć do ruin w Kłaczynie

Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska podaje, że ruina leży w górnej, południowo-zachodniej części wsi, po północnej stronie głównej drogi wiejskiej i głównego koryta Nysy Szalonej, ok. 400 m na południowy zachód od kościoła parafialnego.

W Kłaczynie jest nieczynny przystanek kolejowy Kłaczyna (linia nr 302). Przez wieś przebiega Szlak Zamków Piastowskich (znajduje się na nim także nasz Zamek Świny). Serwis mapa-turystyczna.pl podaje dla punktu Kłaczyna wysokość 251 m n.p.m. i współrzędne 50.939692, 16.193456; współrzędne samych ruin według Katalogu to 50.9422741, 16.1931831. Parkingu ani ścieżki dojścia do ruin nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy.

Wieś leży na Przedgórzu Sudeckim, na granicy z Pogórzem Kaczawskim i Pogórzem Wałbrzyskim. Mapa-turystyczna.pl zalicza punkt Kłaczyna do Pogórza Wałbrzyskiego.

---

Historia zamku w Kłaczynie w skrócie

Zamek w Kłaczynie zaczynał jako murowany dwór z fosą na wyspie, a później powiększono go o podzamcze. Do 1945 roku Kłaczyna należała do rodu Schweinitzów. Kiedy dokładnie powstał, źródła podają różnie.

Wieś Kuder (XIII–XIV wiek)

Najstarszą wzmiankę o wsi wiąże się z dokumentem z 1249 roku, w którym występuje zlatynizowana forma Chuderovo. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska przytacza zapis z 1272 roku: Chudir z 40 łanami przeznaczonymi do lokacji na prawie niemieckim przez sołtysa Ottona. Nazwa zmieniała się potem wiele razy, m.in. Kudyr (1316), Kuder (1367-1407) i Cawder (1500). Do 1945 roku wieś nazywała się Kauder, a tuż po wojnie Kodyr.

Dwór Bierów na wyspie (XIV wiek)

Początek zamku datuje się na trzy sposoby. Ruiny wpisano do rejestru zabytków jako zamek z przełomu XIV/XV wieku. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska datuje pierwszą fazę na 2. połowę XIV wieku: pierwsza wzmianka o siedzibie obronnej, murowanym dworze z fosą, pojawiła się w 1368 roku w dokumencie Rulo Biera (Ruel Byer), który zapisał tę posiadłość swojej żonie Sophii. Serwis Medieval Heritage podaje, że zamek zbudowano prawdopodobnie w połowie XIV wieku z inicjatywy prywatnego właściciela, członka śląskiej rodziny rycerskiej.

Kamienny dwór Bierów wzniesiono na małej wysepce w starorzeczu Nysy Szalonej, odciętym od głównego koryta. Najstarszą część tworzyła czterokondygnacyjna wieża mieszkalna na planie kwadratu 7 × 7 m, wolno stojąca w obrębie czworoboku murów obronnych o wymiarach 15,5 × 17 m. Kamienny dwór na wyspie, a dookoła woda starorzecza. Podział wsi na dwa majątki istniał już w drugiej połowie XIV wieku i utrzymał się do czasów nowożytnych.

Keuschbergowie i Reibnitzowie (XV–XVI wiek)

W 1406 roku Konrad Bier wraz z synami Janem i Ulrykiem przekazał Konradowi Keuschbergowi i jego żonie Annie folwark oraz murowany dwór w Kłaczynie za sumę 52 grzywien.

Później zameczek powiększono o niemal kwadratowe podzamcze 17 × 17 m, które wypełniło resztę wyspy. Katalog datuje tę drugą fazę na 3. tercję XV – ok. połowę XVI wieku. Typ zaprawy wapiennej w zachowanych murach wskazuje na ostatnie dekady XV wieku, czyli na czasy Dipranda von Reibnitz, podstarosty w księstwie świdnicko-jaworskim. Forma attyki z półkolistych tarcz, wieńczącej podwyższoną wieżę, wskazywałaby raczej na pierwsze lata po połowie XVI wieku. W obu ujęciach prace budowlane wiążą się z Reibnitzami. Serwis Medieval Heritage podaje, że Diprand von Reibnitz wystawiał dokumenty w Kłaczynie do śmierci w 1501 roku, więc mógł odpowiadać za późnośredniowieczną rozbudowę zamku. W 1520 roku dobra w Kłaczynie kupił Konrad Hohberg z Książa. W 1550 roku jako właściciel wymieniony jest Hans von Reibnitz.

Schweinitzowie i wojna trzydziestoletnia (XVII wiek)

Przed 1602 rokiem oba majątki w Kłaczynie kupił Georg von Schweinitz z Piotrowic Jaworskich. Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska w 1644 roku, według tradycji, zamek zdobyły i zniszczyły oddziały szwedzkie. Zapewne jednak go odbudowano, skoro na rysunku Dorna widać dom w konstrukcji ryglowej.

Ruina na rycinach (XIX wiek)

Rysunek Dorsta z 1839 roku pokazuje częściowo zachowane dwa piętra budynku z drewna i gliny. Wcześniej nieznany szkic Leonarda Dorsta z ryglową konstrukcją pięter domu zamkowego opublikowała Hanna Górska w pracy o dworach szkieletowych w Polsce. Liczne XIX-wieczne ryciny pokazują, że imponujący rozmiarami komin kuchenny był jeszcze wtedy zachowany i chętnie go przedstawiano. Opis ówczesnego wyglądu zamku zamieścił Hans Lutsch (1891). Serwis Medieval Heritage podaje, że w połowie XIX wieku zamek był jeszcze ruiną znacznej wysokości.

Spotyka się też informację, że obiekt w 1850 roku spłonął, w latach 1877 i 1891 dwa razy trafiały w niego pioruny, a później miejscowi chłopi rozebrali resztki budowli, zabierając łupek i kamień ciosany, z którego go zbudowano.

Gniazdo rodowe i badania (XX wiek)

Wydaje się, że Schweinitzowie z Krajna kreowali ruiny na stare gniazdo rodowe. Kłaczyna pozostawała w rękach tego rodu do 1945 roku, w składzie majoratu w Jugowej. Według serwisu Medieval Heritage jeszcze w okresie międzywojennym istniał fragment wieży. Pierwsze prace terenowe, połączone z inwentaryzacją obiektu, przeprowadzono w 1999 roku. Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska nazywa Kłaczynę jednym z rzadkich przykładów nizinnych zamków obronnych na terenie Sudetów.

---

Co zostało z zamku w Kłaczynie

Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska zachowały się zarysy obwodu obronnego i budynków na poziomie przyziemia oraz resztki murów wieży do wysokości ok. 6 m.

Wieża

Z pierwszego zameczku przetrwała niespełna połowa ścian wieży. Serwis Medieval Heritage podaje, że relikty czworokątnej wieży osiągają największą wysokość w ruinie, a jej dolna część może nadal kryć się pod porośniętą trawą hałdą gruzu.

Mur obwodowy i przypory

Z murów pierwszego zameczku zachowały się dwa dolne fragmenty muru obwodowego. Jego południowo-zachodni odcinek wzmacniało od zewnątrz pięć przypór z łamanego kamienia; do dziś zachowały się podwaliny jedynie trzech.

Kuchnia

Z dawnej kuchni zamkowej widoczny jest, według serwisu Medieval Heritage, tylko zarys murów i fragment muru z niszą.

Dziedziniec

Wewnętrzny dziedziniec leży obecnie na poziomie niewiele wyższym od lustra wody.

---

Co połączyć w jednym wyjeździe

• Pałac w Roztoce: zabytkowy pałac we wsi Roztoka.
• Zamek Bolków: stoi w Bolkowie na Zamkowym Wzgórzu, którego zbocze urywa się od strony Nysy Szalonej ostrym urwiskiem.
• Zamek Cisy: średniowieczny zamek w ruinie w dolinie Czyżynki, około 5 km na zachód od Świebodzic. W XIV wieku do dóbr zamku Cisy należało miasteczko Dobromierz, a Kłaczyna leży dziś w gminie Dobromierz.
• Zamek Książ: zabytkowy zamek w wałbrzyskiej dzielnicy Książ na Pogórzu Wałbrzyskim. Z Książa pochodził Konrad Hohberg, który w 1520 roku kupił dobra w Kłaczynie.

Od siebie dopisujemy osobny wyjazd:

• Zamek Świny: zamek, który prowadzimy sami, w sercu Pogórza Kaczawskiego — 2,5 km od Bolkowa. Od 2016 roku trwa odbudowa (godziny i ceny, sprawdzone 27 września 2026).

---

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie dokładnie leżą ruiny zamku w Kłaczynie?

W górnej, południowo-zachodniej części wsi, ok. 400 m na południowy zachód od kościoła parafialnego (Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska).

Czy zamek w Kłaczynie można zwiedzać?

Zasad wstępu, godzin, opłat i kontaktu nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy. Nie potwierdziliśmy tam też dzisiejszego właściciela ruin ani ścieżki dojścia.

Kiedy powstał zamek w Kłaczynie?

Datuje się go na przełom XIV/XV wieku, na 2. połowę XIV wieku z pierwszą wzmianką o murowanym dworze z fosą w 1368 roku (Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska) albo na połowę XIV wieku (serwis Medieval Heritage).

Co zostało z zamku w Kłaczynie?

Fragmenty murów i wieży: zarysy obwodu obronnego i budynków na poziomie przyziemia oraz resztki murów wieży do wysokości ok. 6 m. Z przypór muru obwodowego zachowały się podwaliny trzech.

Co stało się z zamkiem w czasie wojny trzydziestoletniej?

Według Katalogu Zamków i Dworów Obronnych Śląska, zgodnie z tradycją, w 1644 roku zamek zdobyły i zniszczyły oddziały szwedzkie, ale zapewne go odbudowano.

Do kogo należał zamek w Kłaczynie?

Kolejno m.in. do Bierów, Konrada Keuschberga i jego żony Anny (od 1406 roku), Konrada Hohberga z Książa (od 1520 roku) i Hansa von Reibnitza (wymieniony w 1550 roku). Przed 1602 rokiem oba majątki kupił Georg von Schweinitz, a ród Schweinitzów trzymał Kłaczynę do 1945 roku.

Jak dojechać do Kłaczyny koleją?

Pociągiem się tu nie dojedzie: przystanek kolejowy Kłaczyna na linii nr 302 jest nieczynny, a pociągi pasażerskie na tej linii dziś nie kursują. Przez wieś przebiega też Szlak Zamków Piastowskich (znajduje się na nim także nasz Zamek Świny).

---

Położenie, historię i stan ruin sprawdziliśmy 18 października 2026.

---