Zamek w Gorzanowie

Zamek w Gorzanowie to pałac Herbersteinów we wsi Gorzanów nad Nysą Kłodzką, w gminie Bystrzyca Kłodzka w powiecie kłodzkim. Karta NID nazywa go największą, najokazalszą i najwspanialszą w 2. poł. XVII w. rezydencją na ziemi kłodzkiej. W samej Bystrzycy Kłodzkiej z dawnych umocnień zachowały się fragmenty murów z Bramą Wodną, Basztą Kłodzką i Rycerską oraz pozostałość po wieży warownej z XIV wieku; zamek, o którym piszemy, stoi w Gorzanowie. Portal Muratorplus pisał 14.02.2024, że pałac można zwiedzać z przewodnikiem Fundacji Pałac Gorzanów przez cały rok; aktualnych godzin zwiedzania nie potwierdziliśmy, więc przed wyjazdem zadzwońcie.

Planujecie wizytę w zamku w Gorzanowie? Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje o zwiedzaniu, historii pałacu Herbersteinów i o tym, co warto zobaczyć, żeby łatwiej było wam zaplanować wycieczkę.

Położenie, historię i stan pałacu sprawdziliśmy 20 października 2026.

---

Najważniejsze w skrócie

---

Czy zamek w Gorzanowie można zwiedzać?

Portal Muratorplus pisał 14.02.2024, że pałac można zwiedzać z przewodnikiem Fundacji przez cały rok, również w nocy, a gdy w budynku odbywają się wydarzenia, dostępność obiektu może być ograniczona. Wcześniej, w karcie NID z 25-06-2014 r., zapisano, że obiekt jest własnością prywatną, w trakcie prac remontowo-konserwatorskich i dostępny do zwiedzania tylko po uprzednim umówieniu się.

Godziny zwiedzania w trzech wersjach

• wroclaw.pl, 16.04.2023: pałac można zwiedzać od poniedziałku do niedzieli w godzinach 11:00-17:00.
• Muratorplus, 14.02.2024: od poniedziałku do piątku 12:00 - 14:00, w sobotę i niedzielę 11:00 - 14:00.
• Polskie Szlaki, 17.03.2026: pałac jest otwarty dla turystów w wybranych godzinach; serwis radzi sprawdzić je wcześniej lub umówić się na wizytę.

Aktualnych godzin nie potwierdziliśmy w źródłach, z których korzystaliśmy, a ze strony oficjalnej nie korzystaliśmy. Przed wyjazdem zadzwońcie: numer podany w serwisie Polskie Szlaki (17.03.2026) to 517-091-278. Cen biletów w tych źródłach nie potwierdziliśmy.

Na miejscu

Muratorplus pisał 14.02.2024, że na miejscu jest kawiarnia oraz bezpłatny parking, a w obiekcie odbywają się koncerty, wystawiane są sztuki teatralne i organizowany jest targ staroci oraz inne wydarzenia. Podczas Europejskich Dni Dziedzictwa, 10 września 2017 o godz. 12.00, w pałacu odbyło się zwiedzanie połączone z wystawą „Grafenort – Gorzanów. Krajobraz dziedzictwa – dziedzictwo krajobrazu”.

Licytacja z 2023 roku

Na skutek trudności finansowych fundacji w 2023 roku zamek wystawiono na licytację komorniczą. Portal wroclaw.pl pisał 16.04.2023, że komornik oszacował wartość obiektu na 4 944 000 zł, a kwota wywoławcza wynosi ¾ sumy oszacowania, czyli 3 708 000 zł. 26.05.2023 ten sam portal podał, że licytację wstrzymano i pałac pozostanie w rękach fundacji, która nadal będzie go remontować i przyjmować gości. Muratorplus dopisał 14.02.2024, że licytacja ustalona na 26 maja 2023 roku nie doszła do skutku, bo dzięki mobilizacji fundacji, odwiedzających i miłośników pałacu dług udało się spłacić.

---

Historia zamku w Gorzanowie w skrócie

Najpierw był gródek i dwór, potem renesansowy pałac, potem barok. Przez prawie 300 lat pałac był rodową siedzibą Herbersteinów.

Pierwszy zamek (XIV–XV wiek)

Tak zwane dobra zamkowe w Gorzanowie wykształciły się przed 1348 r. i należały początkowo do znaczących lokalnie rodzin. Pierwsze wzmianki o grodzie warownym i kościele pochodzą z II połowy XIV wieku. O pierwszym zamku są dwie wersje. Według jednej na początku XIV wieku powstał tu zamek królewski, zniszczony w roku 1470 na skutek walk mieszczan wrocławskich z królem czeskim Jerzym z Podiebradów. Według drugiej pierwszy zamek, zbudowany w średniowieczu na północ od dzisiejszej budowli, zniszczono w czasie wojen husyckich, a ostatecznie rozebrano w 1804 roku. Spotyka się też opis gródka (zameczku) na wzniesieniu w parku pałacowym od północy, między pałacem a kościołem, zniszczonego podczas wojen husyckich (1419–1436); jego resztki były widoczne w XVIII w., a podgrodziem mógł być Raczyn.

Renesansowy pałac (XVI wiek)

Karta NID podaje, że najstarsza część pałacu, skrzydło wschodnie w stylu renesansu o włoskiej proweniencji, powstała po 1554 r. lub po 1570 r. na miejscu murowanego dworu z 2. poł. XV wieku. W wojewódzkim rejestrze zabytków wpisany jest zespół zamkowy z 1570 r., przebudowany w latach 1653–1657 i w XIX w.

Annenbergowie i wojna trzydziestoletnia (XVII wiek)

W czasie wojny trzydziestoletniej obu protestanckim właścicielom wsi skonfiskowano majątki, a kilka lat później Gorzanów kupił hrabia von Annaberg. Karta NID wymienia baronów von und zu Annebergów w latach 20. XVII w. W latach 20. XVII w. pałac przebudowano i powiększono od zachodu o wąski trakt, przez co wieża została wciągnięta w jego korpus. Przebudowano elewacje, zbudowano nowe szczyty i ukształtowano czteroskrzydłowe założenie z wewnętrznym dziedzińcem.

Barokowa rezydencja Herbersteinów (XVII wiek)

Po 1650 r. dobra przeszły do hrabiów von Herbersteinów. W latach 1653–1657 pałac rozbudowano do obecnych rozmiarów i nadano mu charakter barokowy na zlecenie hr. Johanna Friedricha von Herbersteina (zm. 1701), żonatego od 1659 z Marią Maximilianą von Annenberg. Karta NID podaje, że wykonywali je północnowłoscy budowniczowie i sztukatorzy czynni w praskim przedsiębiorstwie budowlanym Carla Lurago, pod kierunkiem Lorenza Nicellego i Andrei Carove. Wystrój wnętrz i elewacji realizowano jeszcze w latach 1668-1672. Zbudowano wtedy portal, lustrzane schody, loggie na poziomie II piętra i nowy hełm wieży, dawną sień przekształcono na salę terrenę skomunikowaną z ogrodem, urządzono kaplicę św. Jerzego oraz salę balową.

W 1670 r. nazwę miejscowości zmieniono z Armsdorf na Grafenort. Architectus wiąże z tym zlecenie dwóch obrazów olejnych anonimowego autora z archiwum rodziny Herbersteinów (na jednym z nich widać rezydencję przebudowaną w latach 1650–1660), a także starania właściciela o prawa miejskie dla Gorzanowa. Do tego nie doszło z powodu sprzeciwu innych miast hrabstwa.

Teatr w pałacu

Karta NID podaje, że w 3. ćw. XVII w. na piętrze północnego skrzydła urządzono salę teatralną. Architectus przypuszcza, że teatr w pałacu urządzono dopiero na początku XIX w., a wcześniej do celów widowiskowych wykorzystywano Ballhaus. Teatr dworski rozwijał się jako filia teatru w Lądku Zdroju (niem. Bad Landeck), a w XIX w. na udostępnionym do zwiedzania zamku istniał zawodowy teatr.

Przebudowa z 1735 roku (XVIII wiek)

Ponowna przebudowa nastąpiła w 1735, według daty na wieży zamkowej. Karta NID podaje, że w 1735 r. zmieniono wystrój elewacji, a sgraffito zatynkowano. W 1729 r. Gorzanów przejęła styryjska linia rodziny von Herbersteinów. Stan założenia z 1738 r. pokazywał zaginiony rysunek Wernera, według którego Friedrich August Pompejus przygotował litografię z 1862 r.; przez długie lata uważano ją za jedyne źródło ikonograficzne dla tej rezydencji.

Atrakcja ziemi kłodzkiej (XIX – początek XX wieku)

Od 1880 pałac był dostępny dla publiczności i stał się atrakcją ziemi kłodzkiej; w XIX w. pałac i park po otwarciu dla społeczeństwa stały się okoliczną atrakcją. Karta NID datuje pierwsze prace konserwatorskie na lata 1900-1903 lub na 1906 r.: gruntownie odnowiono wtedy sgraffita, zachowując dawny charakter dekoracji, ale zmieniając szczegóły kompozycji i częściowo motywy. Podczas tych prac unowocześniono też system wodno-kanalizacyjny pałacu. Rodzina Herbersteinów posiadała Gorzanów aż do XX wieku.

Upadek (1945–2012)

We wsi od schyłku marca 1945 do 8 V 1945 znajdowała się filia obozu koncentracyjnego Groß-Rosen, w której przetrzymywano 200 polskich Żydówek. W 1945 zamek znacjonalizowały władze polskie, a w latach 60. został opuszczony. W XX w. popadał w ruinę, w wyniku czego zawaleniu uległa część dziedzińca południowego.

Fundacja Pałac Gorzanów (od 2012)

W 2012 właścicielem została Fundacja Pałac Gorzanów i przystąpiono do renowacji obiektu. 21 września 2013 uruchomiono zegar na wieży zamkowej. Skrzydło wschodnie i zachodnie przykryto zrekonstruowanymi dachami, rekonstruowane są stropy, a rozspojone mury przemurowano. Muratorplus pisał 14.02.2024, że od dekady o przywrócenie pałacowi świetności dba właściciel, Fundacja Pałac Gorzanów.

---

Co zobaczyć w zamku w Gorzanowie

W skład zespołu wchodzi zamek, zabudowania gospodarcze, park, oficyna przy ul. Podzamcze 7/8, oficyna mieszkalno-gospodarcza, oficyna-browar przy ul. Podzamcze 12 oraz ściany kurtynowe: południowa, zachodnia i północna. Karta NID z 2014 r. opisuje, że zachowane są trzy ściany kurtynowe wzniesione w sąsiedztwie pałacu.

Dziedziniec i skrzydła

Kompleks założono na planie prostokąta wokół wewnętrznego dziedzińca, z odrębną częścią gospodarczą od południa. Karta NID opisuje pałac jako czteroskrzydłową budowlę z nieregularnym, czworobocznym dziedzińcem wewnętrznym. Skrzydło środkowe jest trzykondygnacjowe, jednoosiowe, z dachem siodłowym wspartym na fryzie arkadowym z lunetami. Zespół utrzymany jest w stylu renesansu południowo-niemieckiego.

Wieża, portal i herby

Oś środkową akcentuje wysoka wieża z portalem wejściowym i dwustronnymi schodami; karta NID opisuje barokowy portal poprzedzony lustrzanymi schodami. Na bramie głównej jest herb von Annenbergów, a nad wejściem głównym herby Johanna Friedricha von Herbersteina (zm. 1701) i jego żony Marii von Annenberg.

Sgraffito na elewacjach

Fasady pokrywa dekoracja sgraffitowa o motywach geometrycznych i wiciach roślinnych. Elewacje z regularnie rozłożonymi oknami w fascjowych obramieniach zwieńcza gzyms lunetowy ze sgraffitem ornamentalnym i figuralnym.

Loggie

Drugie piętro fasady skrzydła głównego od strony dziedzińca zamykają loggie. Karta NID wymienia loggie na poziomie II piętra wśród prac przebudowy z lat 1653-1657.

Wnętrza

Karta NID opisuje wnętrza głównego skrzydła jako sklepione lub nakryte stropami, w tym malowanymi, i dekorowane sztukateriami, a we wnętrzach skrzydeł zachowane relikty renesansowego i barokowego wystroju. Z dawnych, bogatych wnętrz zachowała się jedynie sala balowa ze stiukowymi dekoracjami na suficie oraz kilka sal z belkowymi, malowanymi stropami, a także częściowo uszkodzone wnętrza sali teatralnej i kaplicy. Niektóre sale łączy amfilada. Serwis Polskie Szlaki pisał 17.03.2026 o sali ze sztukateriami na parterze, w ocenie autorki wyjątkowej w skali kraju, i o kaplicy ozdobionej figurami barokowych aniołów: każdy może ważyć do 60 kilogramów, dlatego na suficie wiszą dziś lżejsze repliki, a na ścianach odnowione oryginały.

Ogród, park i pawilon-grota

Przy pałacu około połowy XVII w. założono wielofunkcyjny, wczesnobarokowy ogród, w którym zbudowany jest pawilon-grota. Prace nad ogrodem rozpoczęto w połowie XVII w. w stylu baroku włoskiego i austriackiego. Źródła podają różne daty pawilonu-groty w ogrodzie:

• Napis na płycinie w grocie głosi, że „w latach 1627–1640, a następnie w 1640 r. grota została wybudowana przez Johanna Friedricha Sen(iora), grafa von Herbersteina”. Architectus podważa ten napis: w 1637 r. (tak oznaczono w nim rozpoczęcie budowy) inwestor miał zaledwie 13 lat, a w napisach są też inne błędy, m.in. data 1617 przejęcia majątku przez von Annenberga.
• Według artykułu w „Zprávy památkové péče” (2020) dotychczasowe badania datowały samą architekturę pawilonu na 1637, a dekoracje sztukatorskie najczęściej na lata pięćdziesiąte XVII w.
• Badania dendrochronologiczne elementów latarni wykazały, że drewno dębowe ścięto na przełomie 1660-1661, a belki jodłowe w 1666-1667. Na tej podstawie autorzy hipotetycznie datują powstanie pawilonu na 1667 rok.

Ten sam artykuł podaje, że architekturę i dekorację pawilonu przypisywano praskiemu warsztatowi Carla Lurago, a bogate dekoracje sztukatorskie stawiają go obok dekoracji kaplicy zamkowej w Náchodzie. Serwis Polskie Szlaki pisał 17.03.2026, że z pałacu wychodzi się prosto do historycznego parku krajobrazowego, tak zwanego angielskiego. Opisał też Nimfeum, ogrodowy pawilon poświęcony mitycznym nimfom (według relacji w Gorzanowie miało być 27 fontann), i dodał, że jego stan jest dość zły.

---

Co połączyć w jednym wyjeździe

• Bystrzyca Kłodzka: miasto w powiecie kłodzkim, siedziba gminy, historycznie w hrabstwie kłodzkim. Zachowała mury obronne na prawie całym obwodzie, choć w stanie niższym od pierwotnego; najlepiej zachowane są Brama Wodna, Baszta Kłodzka i Baszta Rycerska. Mury pochodzą z pierwszej poł. XIV wieku. Pozostałością po wieży mieszkalnej wójtostwa jest przebudowany w XVIII wieku i obniżony dom na wysokiej skarpie przy ul. Podmiejska 1. Z Gorzanowa rusza szlak turystyczny przez Hutę i Schronisko PTTK „Jagodna” do Bystrzycy Kłodzkiej.
• Gorzanów: kościół św. Marii Magdaleny (parafialny, zabytkowy), dwór Muszyn przy ul. Bystrzyckiej 8 z 1571 roku, przebudowany w 1821 r., i dwór Raczyn przy ul. Polnej z 1573 roku, przebudowany w XX w.
• Twierdza Kłodzko: zachowana twierdza w Kłodzku, system obronny z okresu XVII i XVIII wieku.
• Zamek Homole: ruiny zamku na wzniesieniu Gomoła (733 m n.p.m.) na Wzgórzach Lewińskich, ponad przełęczą Polskie Wrota.
• Zamek w Ratnie Dolnym: zamek z XVI w. w gminie Radków, obecnie w ruinie.
• Zespół pałacowy w Sarnach: pałac w przysiółku Sarny (Ścinawka Górna), w gminie Radków, na skarpie w rozwidleniu rzek Włodzicy i Ścinawki.

Od siebie dopisujemy osobny wyjazd:

• Zamek Świny: zamek, który prowadzimy sami, w sercu Pogórza Kaczawskiego — 2,5 km od Bolkowa. Od 2016 roku trwa odbudowa (godziny i ceny, sprawdzone 27 września 2026).

---

Najczęściej zadawane pytania

Czy w Bystrzycy Kłodzkiej jest zamek?

W samej Bystrzycy Kłodzkiej z dawnych umocnień zachowały się fragmenty murów z Bramą Wodną, Basztą Kłodzką i Rycerską oraz pozostałość po wieży warownej z XIV wieku. Zamek, o którym piszemy, to pałac Herbersteinów w Gorzanowie, wsi w gminie Bystrzyca Kłodzka.

Czy zamek w Gorzanowie można zwiedzać?

Muratorplus pisał 14.02.2024, że pałac można zwiedzać z przewodnikiem Fundacji przez cały rok, również w nocy. Aktualnych godzin nie potwierdziliśmy; numer podany w serwisie Polskie Szlaki (17.03.2026) to 517-091-278.

W jakich godzinach można zwiedzać pałac?

Wersje się różnią: wroclaw.pl (16.04.2023) podawał 11:00-17:00 codziennie, Muratorplus (14.02.2024) pn–pt 12:00 - 14:00 i sob–niedz 11:00 - 14:00, a Polskie Szlaki (17.03.2026) pisały o wybranych godzinach. Aktualnych godzin nie potwierdziliśmy.

Do kogo należy pałac w Gorzanowie?

Od 2012 do Fundacji Pałac Gorzanów. Licytacja komornicza z 2023 roku nie doszła do skutku, bo dług udało się spłacić (Muratorplus, 14.02.2024).

Kiedy zbudowano pałac w Gorzanowie?

Karta NID datuje najstarszą część, skrzydło wschodnie, na czas po 1554 r. lub po 1570 r. Barokową postać pałac zyskał w latach 1653–1657 dla hr. Johanna Friedricha von Herbersteina.

Czy przy pałacu jest parking?

Muratorplus pisał 14.02.2024, że na miejscu jest kawiarnia oraz bezpłatny parking.

Gdzie leży zamek w Gorzanowie?

W Gorzanowie, Podzamcze 8 (adres według karty NID), w gminie Bystrzyca Kłodzka i powiecie kłodzkim. Wieś leży nad Nysą Kłodzką, u stóp Krowiarek, i ma stację kolejową Gorzanów.

---

Położenie, historię i stan pałacu sprawdziliśmy 20 października 2026.

---